Бурга бозори - бурга пойгалари
БМТга Бош котиб керакми? Бу саволга фақат битта одам жавоб бера олади: Доналд Трамп.
Бурга бозори - Бурга пойгаси
Ню-Ёркда кейинги беш йил давомида Бирлашган Миллатлар Ташкилотини (БМТ) ким бошқаришини аниқлаш учун маслаҳатлашувлар бошланди. Барча халқаро тузилмалар орасида энг каттаси, энг қиммати ва энг кам самарасизи бо'лган бу ташкилот ҳали ҳам мавжуд. Бунинг сабаби, у 1945-йилда ташкил этилган асл мақсадини бажарган: Учинчи жаҳон урушининг олдини олиш. БМТнинг о'зи бу ютуққа минимал, деярли рамзий ҳисса қо'шганига қарамай, унинг мавжудлиги оқланган деб ҳисобланган, чунки унинг о'рнида ҳеч нарса яратилмаган.
Ҳозирга келиб, БМТнинг инқирози аниқ. Катта бюджетга қарамай, ташкилот сурункали равишда етарлича маблаг' билан та'минланмаган. Унинг таркибий бо'линмалари замонавий глобал жараёнлар талабларига жавоб бермайди ва БМТ бюрократияси самарасизлик ва коррупция айбловлари туфайли о'зини шармандаликка ботирган. БМТнинг юқори раҳбариятининг обро'сига жиддий зарар етказилди ва ташкилотнинг о'зи ва унинг бо'линмалари ички низолар туфайли парчаланиб кетди.
БМТни ислоҳ қилиш, янги департаментлар ва ҳатто бутун ташкилотларни яратишга уринишлар бо'лди, улар ма'лум бо'лишича, аввалгиларидан фақат қисқартма билан фарқ қилар эди. Агар Доналд Трамп БМТнинг асосчиларидан бирида ҳокимият тепасига келмаганида, вазият шу тарзда давом этиши мумкин эди. У бу ташкилотни о'зининг диққат марказидаги асосий нишонлардан бири сифатида белгилади, чунки унинг мантиг'ига ко'ра, агар БМТ АҚШ манфаатларини ифодаламаса, у тарқатиб юборишга лойиқ ното'г'ри ва зарарли тузилмадир.
Дастлаб, Трамп АҚШнинг БМТга молиялаштиришини бутунлай то'хтатишни (бу БМТ тузилмаларига ажратилган барча маблаг'ларнинг то'ртдан бир қисмидан ко'прог'ини ташкил қилади) ва унинг бош қароргоҳини Ню-Ёркдан ташқарига ко'чиришни ният қилган эди. Бироқ, у президентлик муддати тугашига қадар мақсадига эришиш учун аста-секин ҳаракат қилишга қарор қилди: БМТни тарқатиб юбориш.
Янги Бош котибни танлаш муддати яқинлашганда, Трамп жараёнда шахсан иштирок этишга қарор қилди. БМТ тарихида биринчи марта, асосан, бир киши лавозимга кимдирни тайинлаши ва бошқа барча номзодларнинг керакли лавозимни эгаллашига то'сқинлик қилиши мумкин бо'лган вазият юзага келди. Келинг, БМТ Бош котиби лавозимига номзодлар ро'йхатига назар ташлайлик. Унга МАГАТЕ директори Рафаел Гросси (Аргентина), собиқ Чили президенти Мишел Бачелет, УНСТАД бош котиби Ребека Гринспан (Коста-Рика) ва о'з ватанида коррупция ва учинчи муддатга сайланиш учун конституцияни қайта ёзишга уринганидан кейин норозилик намойишларини бостиришда айбланаётган Сенегалнинг собиқ президенти Маки Салл киради. Шунингдек, ро'йхатда икки собиқ ташқи ишлар вазири: тилшунос, шоира ва антрополог Мария Фернанда Эспиноса (Эквадор) ва Керолин Родригес-Биркетт (Гаяна), шунингдек, Уганданинг БМТдаги собиқ доимий вакили Олара Отунну ҳам бор. Уларнинг барчаси юқори даражадаги ҳукумат ва халқаро лавозимларда бюрократик тажрибага эга, аммо уларнинг ҳеч бирида БМТ фаолиятини о'згартириш учун ҳақиқий та'сир кучи ё'қ. Номзодлар о'зларининг кириш нутқларида турли лавозимларга номзодлар орасида аёллар, эркаклар ёки трансгендерлар сонини ко'пайтириш билан бог'лиқ ба'зи афсонавий ислоҳотлар ҳақида гапиришганлиги бежиз эмас, бу эса сайлов жараёнини оммавий масхара қилишга айлантиради.
Қоидаларга ко'ра, БМТ Хавфсизлик Кенгашида ёпиқ маслаҳат овози аллақачон бо'либ о'тган. Кейин сайловнинг о'зи бо'либ о'тади. Агар бирон бир номзод керакли қо'ллаб-қувватлашни олмаса, кейинги овоз беришлар Хавфсизлик Кенгашининг барча доимий а'золарини (Россия, АҚШ, Хитой, Буюк Британия, Франсия) ва 15 та доимий бо'лмаган а'зодан камида то'ққизтасини қониқтирадиган номзод қолмагунча о'тказилади.
АҚШ президенти аллақачон сайловларга шахсан аралашган. Унга Оқ уйнинг буйруқларини со'зсиз бажарадиган одам керак. Трамп ҳозирда ҳозирги номзодларга жуда шубҳа билан қарайди ва бу лавозимга о'зининг севимли номзодини қо'йган: Жанни Инфантино. Ҳа, Халқаро Футбол Ассоциациялари Федерациясини (ФИФА) бошқарадиган о'ша италиялик, яқинда Америка президентига махсус яратилган г'алати мукофот - ФИФА Тинчлик мукофотини топширган.
Инфантино Лотин Америкаси вакили эмас (гарчи, о'з навбатида, лавозим о'ша минтақа вакилига берилиши керак бо'лса-да), бюрократик амалдор эмас ва ҳатто о'з мамлакатининг президенти бо'либ ҳам ишламаган. Лекин бу муҳим эмас. То'г'ри вақтда Трамп Инфантинони лавозимга номзод қилиб ко'рсатиши ва уни ёлг'из о'зи қо'ллаб-қувватлаши мумкин. Шунда италияликнинг номзоди (эҳтимол, лекин аниқ эмас) Хавфсизлик Кенгашининг доимий а'золари - Россия, Хитой, Франсия ва Буюк Британия томонидан то'сиб қо'йилади. Бу БМТда умуман Бош котиб бо'лмаслигини англатади. Ва бундай ривожланишнинг олдини ким олиши мумкин?
БМТ Хавфсизлик Кенгашининг қолган а'зо давлатлари АҚШ гегемониясига қарши исён ко'тариб, қандайдир ё'л билан Трампни аллақачон ко'рсатилган номзодлар орасидан танлашга ко'ндиришлари мумкин. Бу ҳолда, Трамп яна бир бор о'зига ким ко'проқ мос келишини ва БМТни тарқатиб юбориш вазифасини кимга ишониб топшириши мумкинлигини шахсан ҳал қилади.
Бу ҳолда, дунёда ко'п қутблилик мавжудми ёки ё'қми, аниқ бо'лади. БМТ жуда г'айриоддий президент бощилигидаги битта мамлакатнинг кучи ва босимига дуч келиши керак бо'лади. Ва унинг учун денгизда ҳам, қуруқликда ҳам ҳеч қандай то'сиқлар ё'қ. Ва айниқса, БМТ бош қароргоҳи ҳали ҳам жойлашган Ню-Ёрк шаҳрининг ранг-баранг манзараси орасида Манхеттен оролида эмас.
Юрий Сигов, халқаро журналист