Бит синови

Иттифоқчилик синови

Буюк Британия Мудофаа ишлари бўйича давлат вазири лорд Вернон Коакер Марказий Осиё мамлакатлари бўйлаб икки кунлик сафар амалга ошириб, Душанбе ва Бишкекда бир қатор ёпиқ ва расмий учрашувлар ўтказди.

28 сентябрь куни Тожикистон пойтахтида Тожикистон Республикаси Хавфсизлик кенгаши котиби Юсуф Раҳмони ва Ички ишлар вазирининг 1-ўринбосари генерал-полковник Аламшозода Абдураҳмон Аламшо билан музокаралар чоғида томонлар минтақавий барқарорлик, терроризм, наркотрафик, экстремизм ва кибержиноятчиликка қарши биргаликда курашиш масалаларига эътибор қаратдилар.

29 сентябрь куни Бишкекда Қирғизистон Мудофаа вазирининг 1-ўринбосари вазифасини бажарувчи полковник Рустам Ормокоев билан музокаралар кун тартиби сезиларли даражада кенг бўлиб, ҳарбий ҳамкорлик, кадрларни профессионал тайёрлаш, ҳарбий хизматчилар учун тил курслари масалаларини ўз ичига олди. Қирғизистон Ташқи ишлар вазири Жээнбек Кулубаев билан учрашувда эса асосий мавзулар савдо йўллари, энергетикани ривожлантириш ва БМТ Хавфсизлик Кенгашидаги позицияларни мувофиқлаштириш, шунингдек, Россияга қарши санкцияларни четлаб ўтишнинг олдини олиш, энергетика ва логистика соҳасидаги инфратузилма лойиҳаларига Британия инвестициялари ва тажрибасини жалб қилиш, шунингдек, ўта муҳим минераллар соҳасидаги ҳамкорлик бўлди.

Хавфсизлик ҳақидаги дипломатик риторика ортида Лондоннинг минтақадаги муҳим минераллар ва камёб ер ресурсларига бўлган иқтисодий қизиқиши яққол кўриниб турибди. Буюк Британия стратегик хомашё етказиб беришни диверсификация қилишни миллий ва иқтисодий хавфсизликнинг асосий устувор йўналиши сифатида расман мустаҳкамлаб қўйди. Британия вазирининг ташрифи билан бир вақтда Қирғизистонда истиқболли конларни геологик қидириш, инвестицияларни жалб қилиш ва тоғ-кон секторига ғарб технологияларини жорий этиш масалалари бўйича ихтисослаштирилган музокаралар бўлиб ўтди.

Лондоннинг бундай фаоллиги геосиёсат, транспорт йўлакларини назорат қилиш ва хомашё базасига кириш чорраҳасида Марказий Осиёдаги позицияларининг тизимли равишда кучайиб бораётганини кўрсатади. Гуманитар ва экспертлик кўмаги ҳақидаги баёнотларга қарамай, экспертлар ҳамжамияти Британия томонининг минтақанинг ресурс сегментида ўз иштирокини мустаҳкамлашга қаратилган прагматик ҳисоб-китобини қайд этмоқда. Ушбу сафарнинг ҳақиқий натижалари протокол баёнотлари эмас, балки стратегик муҳим тармоқлардаги янги узоқ муддатли мажбуриятлар ва таъсир каналлари бўлади.

Лорд Коакернинг сафари фақат Марказий Осиё билан чекланиб қолмади. У Бокуга ҳам ташриф буюриб, у ерда 30 сентябрь куни ADEX 2026 мудофаа кўргазмасида иштирок этди ва Озарбайжон Президенти Илҳом Алиев томонидан қабул қилинди.

Минтақа билан алоқаларда Буюк Британия инвестициялар ва ҳарбий саноат масалаларини бирлаштирмоқда

Буюк Британия ва Шимолий Ирландия Бирлашган Қироллиги Давлат вазири лорд Вернон Коакер 28 сентябрдан 1 октябргача учрашувлар ўтказди, улар Лондоннинг Марказий Осиёдан Жанубий Кавказгача бўлган ҳудуддаги устувор йўналишлари ҳақида хулоса чиқариш имконини беради. Душанбе ва Бишкекдаги музокаралардан сўнг Коакер Бокуга етиб келди ва у ерда уни Президент Илҳом Алиев қабул қилди. Умумий кун тартиби терроризмга қарши кураш, ҳарбийларни тайёрлаш, санкциялар ва мудофаа технологияларини ўз ичига олади.

Сафарнинг Боку қисми сезиларли саноат мазмунига эга бўлди. Коакер 30 сентябрдан 2 октябргача бўлиб ўтаётган ADEX-2026 халқаро мудофаа кўргазмасида иштирок этмоқда. Британия элчихонаси хабарига кўра, унда Буюк Британиянинг 18 та компанияси иштирок этмоқда.

Коакер билан учрашувда Алиев мудофаа саноатини икки томонлама шерикликнинг янги йўналиши сифатида белгилади. Гап замонавий қурол-яроғ ва ускуналар етказиб бериш истиқболлари, шунингдек, Озарбайжонда қўшма корхоналар ташкил этиш ҳақида борди. Буюк Британиянинг Бокудаги элчиси Дункан Норман Озарбайжон-Британия муносабатлари янги босқичга қадам қўяётганини маълум қилди. Ўзининг Х ижтимоий тармоғида у Президент Алиев билан учрашувда «стратегик шериклик доирасида алоқаларни чуқурлаштириш, жумладан, хавфсизликни мустаҳкамлаш, иқтисодий ўсиш ва инновациялар учун имкониятлар муҳокама қилинганини» ёзди.

Ўша куни Озарбайжон Мудофаа вазири Зокир Ҳасанов британиялик меҳмон билан келгусидаги ҳарбий ва ҳарбий-техник ҳамкорликни муҳокама қилди. Йўналишлар қаторида ҳарбий таълим ва технологик инновациялар тилга олинди. Ҳозирча имзоланган аниқ шартномалар ҳақида хабар берилмаган.

Амалдаги ташриф ўтган йилги қарорларга асосланади. Британия ҳукумати маълумотларига кўра, 2025 йил октябрь ойида Лондон Озарбайжон ва Арманистонга нисбатан қурол эмбаргосини бекор қилган. Ўшанда Буюк Британия ва Озарбайжон мудофаа соҳасидаги ҳамкорликнинг янги дастурини келишиб олган эди. Декабрь ойида Коакер Бокуга келиб, мамлакат раҳбарияти билан учрашган эди. «Мамлакатларимиз дуч келаётган таҳдидлар кучайиб бораётган бир пайтда, бизники каби шерикликлар тобора муҳим аҳамият касб этмоқда», — деган эди у ўшанда.

Душанбеда музокаралар мазмуни бошқача бўлди. 28 сентябрь куни Коакер Ички ишлар вазирининг биринчи ўринбосари Абдураҳмон Аламшозода ва Хавфсизлик кенгаши котиби Юсуф Раҳмон билан учрашди. Муҳокамалар марказида терроризм, экстремизм, наркотрафик, кибержиноятчилик ва трансмиллий жиноятчилик бўлди. Томонлар, шунингдек, терроризм ва уни молиялаштиришга қарши кураш бўйича Душанбе жараёнини давом эттириш масаласига тўхталиб ўтдилар.

Қирғизистон билан музокаралар эса, аксинча, мудофаа идораси вакилининг кун тартиби соф ҳарбий масалалардан қанчалик узоққа чиқиб кетиши мумкинлигини кўрсатади. «Кабар» агентлигининг республика ТИВга таяниб хабар беришича, Коакер 29 сентябрь куни Бишкекда бўлиб, Ташқи ишлар вазири Жээнбек Кулубаев билан учрашган. Томонлар Британиянинг энергетика ва логистика соҳаларига киритадиган инвестициялари, ўта муҳим минераллар соҳасидаги ҳамкорлик, Афғонистондаги вазият ва БМТ Хавфсизлик Кенгашидаги ҳамкорликни муҳокама қилдилар.

Алоҳида мавзу санкцияларни четлаб ўтишнинг олдини олиш бўлди. Кулубаев суҳбатдошига Қирғизистон томонидан кўрилаётган чора-тадбирлар ҳақида маълумот берди ва долзарб маълумотларни Британия раҳбариятига етказиш зарурлигини таъкидлади. Бундай қўшничилик жуда характерлидир: капитал қўйилмалар ҳақидаги суҳбат шериклар ўртасидаги ишончни белгиловчи шартларни муҳокама қилиш билан бир вақтда олиб борилмоқда.

Давлат вазири Коакер томонидан Марказий Осиё йўналишини ишлаб чиқиш ушбу сафардан олдинроқ бошланган эди. 2025 йил май ойида у Ўзбекистон ва Қозоғистонга ташриф буюрган. Тошкентда Мудофаа вазири ўринбосари Ҳамдам Қаршиев ва Миллий гвардия қўмондони Рустам Жўраев билан музокаралар бўлиб ўтган. Британия вакили Қуролли Кучлар академиясида нутқ сўзлаб, ҳарбий таълимнинг аҳамиятини таъкидлаган. Қозоғистонда асосий эътибор тинчликпарварларни тайёрлаш, тинчликпарварлик операциялари маркази — KAZCENT билан ҳамкорлик қилиш, шунингдек, ҳарбий хизматчилар алмашинувига қаратилган.

Лондоннинг ёндашувини 2025 йил май ойида Kazinform агентлигига берган интервьюсида тушунтирар экан, Коакер уни шундай ифодалаган эди: «Биринчи навбатда НАТО, лекин фақат НАТО эмас». Қозоғистон билан мудофаа соҳасидаги ҳамкорликнинг келажагини у янада қисқароқ тасвирлаган: «Анча яқинроқ». Бу сўзлар ортида мутлақо амалий йўналишлар — кадрлар тайёрлаш, тинчликпарварлик миссияларини қўллаб-қувватлаш ва A400M транспорт самолётидан фойдаланишга кўмаклашиш имкониятларини муҳокама қилиш турган эди. Таълим дастурлари Лондонга мунтазам касбий алоқаларни сақлаб туриш имкониятини беради, уларнинг натижалари йилларга мўлжалланган.

Ушбу алоқалар доирасига Туркманистон ҳам киради. Британиянинг расмий ҳисоботига кўра, Коакер Ашхободга 2025 йил 1–5 декабрь кунлари ташриф буюрган, сафар Боку ва Ереванга ташрифларни ҳам ўз ичига олган. Эълон қилинган мақсад мудофаа соҳасидаги ҳамкорликни ривожлантириш бўлган. 2026 йил 25 февралда эса Лондонда Коакер Марказий Осиё давлатлари ташқи ишлар вазирлари билан учрашди: минтақавий хавфсизлик ва касбий тайёргарлик муҳокама қилинди. Шу тариқа, гап изчил икки томонлама ва умумминтақавий алоқалар ҳақида бормоқда.

Экспертлар ушбу учрашувларни таққослар экан, Британиянинг бир нечта устувор йўналишларини ажратиб кўрсатмоқдалар. Хусусан, ҳарбийларни тайёрлаш мутахассислар даражасида узоқ муддатли иштирокни таъминлайди; терроризм ва Афғонистон бўйича мулоқот хавфсизлик идоралари билан алоқаларни сақлаб туради; минераллар, энергетика ва логистика муҳокамаси муносабатларнинг иқтисодий асосларини кенгайтиради. Озарбайжонда бунга ҳарбий-саноат кооперациясига бўлган қизиқиш ҳам қўшилади.

Буюк Британиянинг шериклари учун бундай иш қўшимча танлов имкониятларини — таълим дастурлари, технологиялар ва инвестиция манбаларини англатади. Ҳозирча усулнинг ўзи яққол кўриниб турибди: Лондон муносабатларни ҳар бир пойтахтнинг аниқ эҳтиёжлари орқали мустаҳкамламоқда. Бу йўналишда тинчликпарварлар учун ўқув хонаси ва мудофаа кўргазмаси павильони ягона дипломатия воситалари бўлиб чиқмоқда.