“Бир сабаб топиб, бизни тугатишмоқчи” - Тошкентда кўп қаватли уйлар ўзини ўзи бошқариши кимга ёқмаяпти?

“Бизни тугатиш учун баҳона қидиришмоқда”, – Тошкентда кўп қаватли уйларнинг ўзини ўзи бошқариш тизими кимларга ёқмаяпти?

Тошкентнинг Шайхонтоҳур туманидаги Навоий кўчасида жойлашган айрим кўп қаватли уйлар анъанавий бошқарув компаниялари хизматларидан воз кечиб, ўзини ўзи бошқариш тизимига ўтган. Kun.uz нашри Навоий кўчасидаги 35- ва 41-уйларнинг ўзини ўзи бошқариш кенгашлари раислари Абдураззоқ Хўжабеков ва Бахтиёр Қодиров билан суҳбатлашиб, ушбу қарорга келиш сабаблари, тизимнинг афзалликлари ва ҳозирги муаммолар ҳақида маълумот олди.

**35-уйнинг ўзини ўзи бошқариш тажрибаси**

Навоий кўчасидаги 35-уйнинг ўзини ўзи бошқариш кенгаши раиси Абдураззоқ Хўжабековнинг сўзларига кўра, уй 2024-йил сентабр ойида ўзини ўзи бошқаришга ўтган. Бу қарорга аввалги бошқарув тизимидаги хизмат кўрсатиш билан боғлиқ муаммолар, хусусан, молиявий қийинчиликлар туфайли уч ой давомида иссиқ сув етказиб беришдаги узилишлар сабаб бўлган. Аҳоли билан маслаҳатлашиб, уйни ўзлари бошқаришга қарор қилинган.

Дастлабки давр қийинчиликлар билан кечган. Аввалги ҳисоб-китоблардаги чалкашликлар туфайли айрим қарзларни қайта тўлашга тўғри келган. Иш деярли нолдан бошланган: маъмурий ишлар, сантехник, электрик ва бошқа хизматларни бажарадиган ходимлар билан алоҳида шартномалар тузилган, хизмат кўрсатувчи ташкилотлар билан бевосита ишланиб, зарур жойларда олдиндан тўловлар амалга оширилган. Биллинг тизимига ҳам уланилган.

Хўжабековнинг таъкидлашича, энг катта ютуқ – доимий мулоқот ва ахборот алмашинуви. 40 та хонадоннинг ҳар бири битта овозга эга бўлиб, аҳоли орасида турли соҳаларни биладиган кишилар ўз тажрибалари билан ёрдам беришади.

**Ўзини ўзи бошқаришнинг афзалликлари**

Бу тизим қарорларни бир киши ёки кичик гуруҳнинг ўзи қабул қилишига йўл қўймайди, ички назоратни кучайтиради ва аҳолининг ташаббусини оширади. Қарорлар коллегиал тарзда қабул қилинади, марказдан келадиган қарорларга боғлиқлик камаяди.

Масалан, уйга янги ускуна ўрнатиш керак бўлса, сифациз маҳсулотни ўтказиш ёки маблағни нотўғри сарфлашнинг олдини олиш имкони ошади. Уй аҳолиси барча масалаларни муҳокама қилади ва кўпчилик рози бўлгандан кейингина қарор қабул қилинади. Бу эса монополистларнинг ўз маҳсулотларини мажбуран ўтказишига тўсқинлик қилади. Мисол учун, лифтларни алмаштириш бўйича таклиф ўрганилганда, аҳоли мавжуд лифтларни алмаштиришга зарурат йўқ деган хулосага келган.

**Дуч келинаётган муаммолар ва жарималар**

Жорий йил апрел ойида қурилиш ва уй-жой коммунал соҳаси назорати инспексияси вакиллари 35-уй фаолиятини мониторинг қилган. Диспетчерлик хизмати масаласи кўтарилганда, уйда бу вазифа масъул кишиларга юкланганлиги ва аҳоли телефон орқали мурожаат қилиши тушунтирилган. Шунга қарамай, кейинчалик “диспетчерлик маркази фаолият кўрсатмаяпти” деган асос билан жарима расмийлаштирилган. Хўжабековнинг фикри тўлиқ эшитилмаган ва шу масала бўйича иккинчи марта жарима қўлланилган.

4-августга келиб эса биллинг тизими орқали 35-уйни биллинг тизимидан чиқариш мумкинлиги ҳақида хабарнома келган. Жами 18 млн сўм (кетма-кет уч марта 6 млн сўмдан) жарима қўлланилган.

Абдураззоқ Хўжабековнинг фикрича, бу ҳаракатларнинг мақсади – ўзини ўзи бошқараётган тизимни “бўғиш”, фаолларни жарималар орқали бездириш ва уйларни яна марказлашган бошқарув ташкилотларига бириктиришга мажбур қилиш. Унинг тушунишича, тизим қанчалик марказлашган бўлса, уни назорат қилиш ва қарорларни ўтказиш шунчалик осон бўлади. Аммо бу ерда жамоанинг қарори бор.

Хўжабеков замонавий технологиялар (телефон, Телеграм, ВҳацАпп, электрон почта) орқали аҳоли билан доимий алоқада бўлиш мумкинлигини таъкидлаб, алоҳида диспетчерлик маркази қуриш шарт эмаслигини айтади. У ҳар бир уй учун ягона қолипдаги талабни қўллашни нотўғри деб ҳисоблайди ва бу ёндашувни ўзини ўзи бошқарув тизимини йўқотишга қаратилган ҳаракат деб баҳолайди.

**41-уйнинг беш йиллик тажрибаси**

Навоий кўчасидаги 41-уйнинг ўзини ўзи бошқариш кенгаши раиси Бахтиёр Қодировнинг айтишича, улар беш йилдан буён уйларини ўзлари бошқариб келишмоқда. Бу қарорга аввалги ТЧСЖ фаолиятидан норозилик сабаб бўлган. Хизмат учун пул тўланганига қарамай, газ, электр ва сув каби хизматлар бўйича тўловлар ўз вақтида амалга оширилмаган, қишда ҳатто уч-тўрт кунлаб газсиз қолган пайтлар бўлган. Аҳоли билан йиғилиб, уйни ўзлари бошқаришга қарор қилинган ва ўзини ўзи бошқариш тизими энг мақбул деб топилган. Ҳозирда газ, электр, сув ва бошқа мажбурий тўловлар ўз вақтида тўланмоқда.

**41-уй ҳам тўсиқларга дуч келмоқда**

Қодировнинг сўзларига кўра, айрим мутасаддилар томонидан уларни яна аввалги бошқарув шаклига қайтаришга уринишлар бўлмоқда. Бир ҳолатда уй аҳолиси гўё бошқа бошқарув ташкилотига қайта қўшилишга рози бўлгани ҳақида маълумот берилган. Шундан сўнг хонадон эгалари йиғилиб, бундай қарор қабул қилинмаганини ва аввалги тизимга қайтишни истамаслигини билдирган.

Қодиров ўз танлаган бошқарув шаклини сақлаб қолишни исташларини ва уларнинг тажрибасини бошқа уйлар учун намуна сифатида ўрганиш мумкинлигини таъкидлайди.

**Ўзини ўзи бошқаришнинг асосий афзалликлари (41-уй мисолида):**

1. **Жамоавий руҳ:** Бир уйда яшайдиган одамлар катта бир оилага ўхшаб қолади, уйларини ўзлари бошқаради. Коммунал тўловларни ўз вақтида амалга ошириш ўз назоратларида.

2. **Ихчам бошқарув:** Бошқарув тизими анча ихчам. Алоҳида гуруҳ мавжуд бўлиб, кечаю кундуз алоқада. Муаммо пайдо бўлса, тезкор ҳал қилишга ҳаракат қилинади. Диспетчерлик вазифаси ҳам ўз имкониятларидан келиб чиқиб ташкил қилинган, ортиқча харажат қилиб катта штат ёки алоҳида бино ташкил қилиш зарур эмас.

3. **Иш билан таъминлаш:** Ўз аҳолиси орасидан ишга муҳтож одамлар иш билан таъминланган. Ҳозирда беш киши шу тизим доирасида ишлаб, маош олмоқда.

Шунинг учун бу тизим улар учун фақат коммунал хизматларни ташкил қилиш эмас, балки ўз уйлари учун ўзлари масъул бўлиш тизимидир. Улар эски тизимга қайтишга рози эмаслар.