Берлиннинг Москвадан хавотири: таҳдид қанчалик реал?
Германия Украинани қўллаб-қувватлаётган ва молиялаштираётган давлатлар орасида етакчи ўринда туради. Берлиннинг позициясига кўра, Россия Украинадаги уруш билан чекланиб қолмай, келажакда НАТО давлатларига қарши ҳам ҳарбий куч ишлатиши мумкин. Бироқ таҳлилчиларнинг бу масалага қарашлари бир хил эмас.
Берлиннинг Москвадан хавотири: таҳдид қай даражада реал?
- Германиянинг Россия НАТОга ҳужум қилиши мумкинлиги ҳақидаги хавотирлари қанчалик асосли?
Анвар Йўлдошев, тарих фанлари доктори, сиёсий фанлар номзоди:
- Россияга ишонч йўқ, у ҳужум қилиши мумкин, деган фикрлар бор. Мен эса бу масалага бироз бошқача ёндашаман. Ҳозир Россиянинг иқтисодий ҳолати анча оғир. Иқтисодий ўсиш аввалгидек эмас. Тўрт-беш йиллик урушдан аҳоли ҳам, жамият ҳам чарчаган. Иқтисодиёт, ҳатто ҳарбий соҳа ҳам катта босим остида. Бундай вазиятда Россиянинг НАТО давлатларига ҳужум қилиш эҳтимоли паст.
Путиннинг Валдай форумида айтган сўзлари кўпроқ сиёсий риторика, куч намойиши ва қўрқитишга қаратилган. Яъни Ғарбга босим ўтказиш воситаси сифатида кўринади. Шахсан мен Россия ҳозир НАТО давлатларига қарши бевосита ҳарбий ҳаракат бошлайди, деб ўйламайман. Бироқ Европа давлатларининг хавотирини ҳам тушуниш мумкин. Россия келажакда ҳужум қилиши мумкин, деган эҳтимолни бутунлай рад этиб бўлмайди. Балки беш йилдан кейин, балки ўн йилдан кейин.
Аммо ҳозир Россиянинг бошқа давлатга қарши кенг кўламли янги уруш бошлаш учун имкониятлари чекланган. Агар Россия Донбассни тўлиқ эгалласа ҳам, бу унинг ҳарбий мақсадлари шу билан якунланади, дегани эмас. Менинг шахсий фикримча, вақт ўтиши билан Одесса ва Николаев масаласи ҳам кун тартибига чиқиши мумкин. Россия учун Қора денгиз стратегик жиҳатдан жуда муҳим. Шу сабабли Москванинг минтақадаги таъсирини кенгайтиришга интилиши эҳтимоли бор. Аммо ҳозир Россиянинг бундай кенг кўламли мақсадларга эришиш учун етарли ҳарбий ва иқтисодий имкониятлари йўқ, деб ҳисоблайман.
Камолиддин Раббимов, сиёсацҳунос:
Ҳозир Россияда бундай уруш учун етарли ресурс йўқ. Аммо Путиннинг стратегик мақсади фақат ҳарбий масалалар билан чекланмайди. Менимча, унинг асосий мақсади дунёдаги кучлар нисбатини ўзгартириш ва бир қутбли халқаро тизимнинг заифлашувидан фойдаланишдир. Путин Доналд Трамп АҚШ президентлигига қайтгач, кўп қутбли дунё шаклланаётганини расман тан олади, деб умид қилган бўлиши мумкин.
Аммо Трампнинг сиёсати, аксинча, АҚШнинг глобал таъсирини сақлаб қолиш ва айрим йўналишларда уни янада кучайтиришга қаратилганини кўриш мумкин. Венесуела билан боғлиқ воқеалар, Эронга қарши ҳарбий ҳаракатлар ва Гренландия масаласи ҳам шу нуқтайи назардан қаралиши мумкин. Гренландия бўйича 1951-йилдаги келишувнинг қайта талқин қилиниши ва АҚШнинг оролдаги ҳарбий иштирокининг кучайиши Вашингтоннинг Арктикадаги стратегик мавқейини мустаҳкамлашга интилаётганини кўрсатади. Амалда эса Гренландиянинг АҚШга жуда кучли стратегик ва ҳарбий боғлиқлиги юзага келмоқда. Худди шундай жараён Тинч океанида ҳам кузатилмоқда.