Байё гилами Британ музейида илк бор Буюк Британия жамоатчилигига тақдим этилди

Байё гилами Британ музейида илк бор Буюк Британия жамоатчилигига намойиш этилди

Байё гилами қарийб 1000 йил аввал яратилганидан бери илк бор Буюк Британияда оммавий намойишга қўйилди.

Асли Англияда кашта қилиб тикилган, бироқ асрлар давомида Францияда сақланган ушбу асар Норманларнинг Англияни забт этиши ва 1066 йилдаги Гастингс жанги тарихини ҳикоя қилади.

XI асрга оид, узунлиги 70 метр (230 фут) бўлган ушбу гилам Франциянинг Нормандия вилоятидаги доимий макони таъмирланаётган бир пайтда Британ музейига вақтинчалик фойдаланишга берилди.

Музей ўз эшикларини BST (Британия ёзги вақти) билан соат 10:00 да очди, ташқарида эса ўша давр либосларини кийган ва қалқон тутган тарихий реконструкция иштирокчилари кутиб турарди.

Ушбу экспонатни вақтинчалик олиб келиш устида қарийб 100 йилдан бери иш олиб борилган ва Францияда гиламнинг кўчирилишига баъзи қаршиликлар бўлган бўлса-да, яқинда Франция Маданият вазири у «аъло даражада» етиб келганини маълум қилди.

Тарих ихлосмандлари кўргазманинг очилишини кўриш учун эрталабдан катта гуруҳ бўлиб йиғилишди.

Эдриан Харрис BBC News телеканалига Англияда гиламни биринчилардан бўлиб томоша қилган томошабинлар қаторида бўлиш «ҳақиқий шараф» эканини айтди.

«Мен унчалик ҳиссиётга берилувчан ёки ўз туйғуларини намойиш этадиган одам эмасман, лекин бундан мутлақо ҳайратда қолдим», деди у гиламни кўргандан сўнг.

Унинг айтишича, кўргазма бошланишида, зинапоянинг тепасида гиламни ҳеч қандай тўсиқларсиз тўлиқ кўрганида жуда қаттиқ таъсирланган.

Серена Смит ўзига белгиланган BST 11:30 вақтидан олдин музей ичида саёҳат қилди.

У чипта сотиб олаётганда, Британ музейидан электрон хат келиши биланоқ ҳаволага кирганига қарамай, навбатда 4000-ўринда эди.

«[Бугун] навбатда биринчи бўлганимни ёзишингизни хоҳлайман», деб таъкидлади у.

Қўлида 24 варақли изоҳли қайдлари билан у норманларни думалоқ соч турмакларидан таниб олишга ва улар инглиз қирғоқларига етиб бориш учун фойдаланган кемалардаги қайиқларини кўришга интиқ эканини айтди.

Чечилия ва Фабио Занини Байё гиламининг ҳажмидан бутунлай ҳайратда қолишди.

«Рангларнинг ёрқинлиги мени ҳайратда қолдирди. Қаҳрамонларнинг деталлари ҳам», деди Чечилия. «Бу иккаламизни ҳам ҳаяжонга солди».

Фабио барча ҳаракатларни кузатиш учун чап ва ўнгга тинимсиз қараганини ва гиламнинг ҳажмидан, айниқса норман қайиқлари ва отлиқ аскарларининг сонидан ҳайратда қолганини айтди.

«Ўзингни худди жанг майдонидадек ҳис қиласан», дея қўшимча қилди у каштадаги «ҳақиқий ҳаракат туйғусини» олқишлаб.

«Бу ҳақиқатан ҳам сизни 1066 йилга қайтаришга имкон берди».

Бироқ бошқалар BBC'га ушбу тадбир харажатлари ва Лондон жойлашуви туфайли уларга «қўл етмас» эканини айтишди.

Лидс шаҳридан Энжининг айтишича, поезд чипталари ва озиқ-овқат харажатлари музей чипталарининг ўзига қўшилганда, бу «тарихий воқеа» «шимолдаги жуда кўплаб оилалар учун қўл етмас» бўлиб қолган.

«Фақат Лондонда ўтказиладиган маданий тадбирлар Уотфорд шимолидаги кўплаб оилаларни четда қолдиради», дея қўшимча қилди у.

Яна бир киши экспонатни кўриш учун зарур бўлган «ҳаддан ташқари узун навбат» ҳақида гапирди. Хадин Блейкстон гилам бўйлаб ҳаракатланар экан, ўзини «конвейер тасмаси»да тургандек ҳис қилганини айтди.

«Бу битта узун навбат», деди у. «Биз навбатда туришни яхши кўришимиз кераклигини биламан, лекин бу ҳаддан ташқари узун навбат эди».

Ушбу гилам ўрта асрлардан бери рассомларни илҳомлантириб келади.

Унинг июль ойида Нормандиядаги Байёдан Лондон марказига саёҳати — худди Нормандиялик Вильгельм ўз армияси билан бўғоз орқали амалга оширган саёҳатга ўхшаш — йўлдаги чуқурлардан шикаст етмаслиги учун махсус ҳимоя қутисида, тун ярмида амалга оширилди, деб хабар берди BBC маданият бўлими муҳаррири Кэти Раззалл.

Санъат асари 58 та саҳна орқали 1066 йилдаги Гастингс жанги ва Норманларнинг Англияни забт этишига олиб келган воқеаларни кўрсатади.

Раззалл кўргазмага бир неча ой давомида тайёргарлик кўрганини айтди.

«Мен китобларни ўқидим ва гиламнинг фотосуратларини ўргандим. Ҳатто Франциядан келганидан бир неча кун ўтгач, унинг қутисидан эҳтиёткорлик билан чиқарилишини кузатиш бахтига муяссар бўлдим.

«Аммо галереянинг бутун узунлиги бўйлаб чўзилган гиламга биринчи марта пастга қараб турганимда ҳис қилганларимга ҳеч нарса мени тайёрлай олмаган эди», дея қўшимча қилди у.

Нормандия герцоги Вильгельм 1066 йил 14 октябрда Гастингс жангида қирол Гарольд II ни мағлуб этди ва ўлдирди.

Кўргазманинг тўртта кураторидан бири Майкл Льюис «Press Association» ахборот агентлигига шундай деди: «1066 йил, албатта, Англия тарихидаги энг муҳим воқеалардан биридир ва гилам визуал ҳикоя нуқтаи назаридан бунинг энг олий ифодасидир.

«Баъзи одамлар уни график роман ёки мультфильм ёки шунга ўхшаш нарса деб билишади, у дарҳол таниб олинади».

У Франциянинг ушбу асарни Буюк Британияга олиб келишга ва Британ музейида намойиш этишга рухсат берганини «улкан дипломатик қадам» деб таърифлади.

Кўргазма учун чипталар 21 октябрдаги кейинги сотувгача тўлиқ сотиб бўлинган.

Байё гилами Британ музейида 2027 йил 11 июлгача намойиш этилади.