“Аёллар соғлиғи ҳақида гап кетганда „уят“ деб жим қолмаслик керак”. Феммй стартапи асосчиси Мафтуна Каримова ҳикояси

“Аёллар соғлиғи ҳақида гап кетганда „уят“ деб жим қолмаслик керак”. Феммй стартапи асосчиси Мафтуна Каримова ҳикояси

Биринчи суҳбатдошимиз — андижонлик дастурчи, Феммй асосчиси Мафтуна Каримова. У бизга оналик тажрибасидан туғилган стартап ғояси, сармоя излашдаги қийинчиликлар ва аёллар саломатлиги ҳақида ўзбек тилида маълумот беришнинг аҳамияти ҳақида сўзлаб берди.

Мафтуна Каримова 2002-йилда Андижон вилоятининг Асака туманида туғилган. Тилларга ихтисослашган 42-давлат мактаб-интернатида, кейинчалик Ўзбекистон халқаро университетининг бизнес бошқаруви йўналишида таҳсил олган. Университетга киргунича дастурчи сифатида иш бошлаган, талабалик даврида эса дастурлашдан дарс ҳам берган.

У асос солган Феммй — аёлларга ҳаётнинг турли босқичларида репродуктив саломатлиги ҳақида маълумот олиш, ҳайз сикли ва аломатларини қайд этиб бориш имконини берувчи илова ҳисобланади. Феммй Ўзбекистондаги стартаплар, инвесторлар ва стартап экотизими иштирокчиларини бирлаштирувчи СтартупБасе платформасида рўйхатдан ўтган.

Дастурлашни мактаб пайтида, асосан мустақил равишда ЁуТубе ва бошқа манбалар орқали ўрганганман. Катта бўлганимда ўз ИТ компаниям бўлишини тасаввур қилардим.

2019-йилларда Андижонда эндигина Дигитал Ситй очилган эди. У ерда ИТ компанияларига офислар ажратилганди. Фасебоок орқали андижонлик бир дастурчи билан танишиб, иш ўрганиш мақсадида уларнинг олдига борганман. Шогирд бўлиб ўрганмоқчи эдим. Улар мен билан суҳбатлашиб, топшириқ беришди. Натижани кўриб эса дарҳол ишга олишди. Шу тариқа фаолиятим бошланган.

Ҳар доим бир нарсани таъкидлайман: университетга кирганимда аллақачон дастурчи сифатида ишлашни бошлаган эдим. Университетни битиргунимча дастурчилик бўйича тўрт йиллик иш тажрибам бор эди. Андижонда яшаб, Тошкентдаги компанияларда ҳам масофадан ишлаганман. Ёзги таътилларда пойтахтга келиб, уларнинг офисларида фаолият олиб борардим.

Бу янги тажриба орттириш имкони эди. Асосан ауцорс компанияларида, кетма-кет ишлаганман. Тўртинчи курсда Андижондаги ИТ ўқув марказида бир йил дастурлашдан дарс берганман. Ўқувчилар орасида 14 ёшли ўсмирлар ҳам, мендан ёши катта инсонлар ҳам бор эди. Асосан янги касб ўрганишни истаганларга офлайн дарс ўтардим.

Дастурчи сифатида ишлаётганимда ривожланишнинг икки йўлини кўрардим: муҳандислик ва бошқарув. Мен кўпроқ бошқарув томондан ўсишга ҳаракат қилганман. Кейинчалик шу йўлим стартап соҳасига олиб келган.

Университетни битириб, 21 ёшимда оила қурганман. Феммйъни яратишга туртки бўлган давр — фарзанд режалаштириш ва ҳомиладорлик даврим эди. Бу мавзулар мен учун мутлақо янги бўлган. Оилада ягона қизман, ёнимда маслаҳат сўрайдиган опаларим йўқ эди. Онам Андижонда, мен эса турмуш қурганимдан кейин Тошкентда яшардим.

Бундай мавзуларни телефонда батафсил гаплашиш ҳам унчалик қулай эмасди. Шу сабабли кўпроқ ўзим изланганман. Аёллар саломатлигига оид блогларни кузатиб, ҳамжамиятларга қўшилганман. Шу жараёнда бизда бу йўналишда катта бўшлиқ борлигини тушундим.

Ўша пайтда УХ/УИ дизайн курсини ўқиётган эдим. Бизга ўзимиз яхши биладиган бирор муаммони танлаб, одамлар бу муаммога қандай дуч келаётганини ўрганиш вазифаси берилганди. Фарзанд режалаштираётганим учун аёллар саломатлиги мавзусини танладим.

Дастлаб экспертларнинг ишларини ўрганиб чиқдим, кейин эса аёлларга оид гуруҳларда қандай муаммолар муҳокама қилинаётганини кузатдим. Дастурчи бўлганим учун ўз соҳам орқали ечим изладим. Керакли маълумот ва имкониятларни битта платформага жамлашни ўйладим. Аёллар шу ерда саломатлигига оид саволларига жавоб топса, деган ният бор эди.

Феммйъни бошида ўзига хос энсиклопедия сифатида тасаввур қилганман. Мақсадим тил тўсиғига дуч келаётган аёллар учун маълумотларни ўзбек тилида тушунарли шаклда тақдим этиш эди. Инглиз тилидаги платформалардан таржима қилган материалларимни гинекологлар билан маслаҳатлашган ҳолда эълон қилишни бошлаганман.

Ҳомиладорликнинг ҳар бир босқичи учун олдиндан тайёргарлик кўришга ҳаракат қилардим. Биринчи триместр, иккинчи триместр, туғруққа тайёрланиш — ҳар бирининг ўз саволлари бор. Турли манбалардан маълумот йиғиш, баъзан битта савол учун ҳам шифокорга бориш чарчатарди.

Она бўлиш менда масъулият ҳиссини кучайтирган. Ўзимга ҳам, фарзандимга ҳам масъулиятлироқ қарай бошлаганман. Чет тилларини билганим учун саволларимга турли манбалардан жавоб топа олардим. Дастурчилар орасида “Гоогле ит” деган тушунча бор: савол туғилса, аввало ўзинг қидириб кўрасан. Мен ҳам кимдандир жавоб кутиб ўтирмасдан, маълумот излардим.

Поликлиникада шифокор навбатини кутаётганимда бошқа аёллар билан гаплашардим. Уларнинг айримлари тил билмаслиги ёки маълумот қидириш кўникмаси йўқлиги сабабли қийналаётганини кўрганман. Улар ҳам фарзанд дунёга келтиришади, мендаги қийинчиликларга дуч келишлари мумкин.

Шунда фақат ўзим ва фарзандимга эмас, бошқа аёллар ва уларнинг фарзандларига нисбатан ҳам масъулият ҳисси уйғонган. Фарзандли бўлганимдан кейин менга энг кўп етишмаган нарса — ҳолатимни тушунадиган, худди шундай даврни бошдан кечираётган инсонлар эди. Назарий жиҳатдан кўп нарсани ўқиганман, лекин ўқиб билиш билан шу ҳолатни бошдан кечириш бошқа-бошқа экан.

Яқинда она бўлган аёллар билан гаплашганимда бир-биримизни тушунардик ва ўзимни енгилроқ ҳис қилардим. Шунинг учун Феммй орқали аёллар ҳамжамиятини шакллантиришни хоҳлаганман. Бу ўйлаганимиздек осон бўлмади, лекин ҳозир аудиториямиз кенгайгани учун бу йўналиш устида ҳам ишлаяпмиз.

Ҳомиладорликнинг охирги ойларида платформа яратишга қарор қилганман. Дизайн курсини тугатиб, илова дизайнларини тайёрлаб қўйганман. Туғуруқхонадан қайтганимдан кейин эса дастурлаш жараёни бошланган. Менинг йўналишим веб-дастурчилик эди. Мобил дастурчилик ундан фарқ қилади.

Тушунчам етганича илованинг архитектураси ва айрим қисмларида қатнашганман, лекин ишлаб чиқишда жамоа ёрдамидан фойдаланганмиз. Бошида тўрт нафар дастурчи қиз билан иш бошлаганмиз. Кейинчалик йигитлар ҳам қўшилган. Икки йилдан ошиқ вақт давомида жамоа таркиби ва вазифалар ўзгарган. Ҳозир олти кишимиз.

Дастурчиларни йиғиб, ғоямни тушунтирганман. Улар мен билан ишлаши учун аввало ғояга ишониши керак эди. Илова тайёр бўлгунича ҳафтада бир марта учрашардик. Ўша пайтда фарзандимга қарашда ёрдам берадиган одам бўлмаган. Уни чақалоқлар саватчасига солиб, учрашувларга олиб борардим. У ҳам ишлаб чиқиш жараёнида биз билан бирга юрган.

Чақалоқлигида кўпроқ ухлагани менга ёрдам берган. Бу давр ҳам қизиқ, ҳам қийин бўлган. Феммй — биринчи стартапим. Унгача бизнес тажрибам бўлмаган. Дастурчилик муҳитида бўлганим учун иловани ишлаб чиқиш менга қийинчилик туғдирмади. Қийин қисми кейинроқ — лойиҳани юритиш, сотув ва даромад олиш масалаларида бошланган. Булар мен учун янги соҳа эди.

Баъзи қизларда нимадир қилиш истаги кучли бўлади. Фақат маиший ишлар билан банд бўлиб қолиш улар учун стресс манбаи бўлиши мумкин. Менда ҳам шундай бўлган. Бошида дам олиш яхши туюлган, чунки ўқиш ва ишлашдан чарчаган эдим. Курслар олиб, янги нарсаларни ўргандим. Лекин ўз имкониятларимдан фойдаланмаётганимни ҳис қилиш мени кўпроқ стрессга туширган.

Фарзандим туғилишидан олдин тайёргарлик кўрганим ёрдам берган. Унинг кун тартибини шакллантиришга эътибор қаратганман. Қачон ухлашини билганим учун ўз ишларимни ҳам режалаштира олардим. Эрталаб фарзандим билан очиқ ҳавода сайр қилардик. Нонушта, бола билан вақт ўтказиш ва уйдагиларга қараш билан соат тўққизгача банд бўлардим.

Дастлаб жамоани ғоямга қизиқтира олганман. Қандай илова яратмоқчилигимни, унинг нима учун кераклигини ва келажакда ривожланиш имкониятларини тушунтириб берганман. Ўша пайтда аниқ бизнес-режам бўлмагани учун дастурчилар бошида лойиҳа устида ҳақ олмасдан ишлашган. Улар ҳам ғояга ишониб, уни амалга оширишда ёрдам беришган.

Болам биринчи уйқусига кетгач, Феммй бўйича ишларни бошлардим. Дастурчилар билан гаплашиб, ишлаб чиқиш жараёнини текширардим. Муаммо бўлса, жамоа билан ҳал қилардик. Уйғонгунича ишни тугатишга ҳаракат қилганман. Тушдан кейинги уйқу вақтини контентга ажратардим: мавзуларни ўрганиш, мақолаларни таржима қилиш ва экспертларга текширтириш.

Илова тайёр бўлганда жойлаштириш учун материалларни ўзбек, рус ва инглиз тилларида тайёрлаганмиз. Кейин яна бола ва уй ишлари, кечки сайр. Болам кечки уйқуга кетгач, ўзимга вақт ажратиб, китоб ўқирдим. Ўзбек тилида шундай илова яратиш қизиқиши менга куч ва энергия берган.

Биринчи синов фойдаланувчиларимдан бири онам бўлган. Иловадан фойдаланиб, қайси жойи осон ёки қийинлигини айтиб беришларини сўраганман. Кичик амакимнинг аёли ҳам ёрдам берган. У билан ёшларимиз яқин, опа-сингилдек муносабатдамиз. Ўша пайтда фарзанд кутаётган эди. Феммйъдан олдин ҳомиладорлик бўйича инглиз тилидаги иловадан фойдаланган.

У ерда боланинг ўлчами меваларга қиёслаб кўрсатилган. Тилни яхши тушунмагани учун ўша мевани ейиш керак, деб ўйлаган экан. Феммйъни кўрсатиб, бу мева боланинг ўлчамини тушунтириш учун эканини айтганман. Ўзбек тилидаги мақолаларни ўқиб, кўп нарсани тушунаётганидан хурсанд бўлган. Ҳозиргача маҳалласидаги аёллар ва қариндошларимизга иловани тавсия қилади. Ҳатто телефонларига ўзи юклаб бериб, қўллаб-қувватлаб юради.

Бошидан мақсадимиз тил тўсиғи бор аёллар учун ҳам тушунарли маҳсулот яратиш бўлган. Дунёда кучли иловалар борлигини тан оламан. Лекин улар Ўзбекистон ва Марказий Осиёдаги аёлларнинг турмуш тарзига ҳар доим ҳам мос келмайди. Биз тил билан бирга маданий муҳитга мослашишга ҳам эътибор берамиз.

Инвестиция олиш учун кўп жойга борганман. Бир гап мени деярли синдирган: “Дунёда бундай иловалар кўп, яна биттаси керак эмас”. Пресидент Теч Авардъдан олдин қатнашган охирги танловим 2025-йилги ИСТ ВЕЕК доирасидаги Слаш оф Стартупс бўлган. Танловга бораётиб, агар яна шу гапни эшицам, Феммйъни ривожлантириш учун инвестиция излашни тўхтатаман, илова ҳозирги ҳолатида қолади, деб ўйлаганман.

У ерда учинчи ўринни олдим. Ҳакамлар хорижлик эди. Бу натижадан кейин ўзимга ишончим анча ошган. Ҳакамлардан бири маҳсулотни маҳаллий тил ва муҳитга мослаштириш масаласига алоҳида қизиққан. Бошқа бозорга чиқишда менторлик қилишини айтган. Бу ҳам Феммйъга ишончимни кучайтирган.

Шундан кейин Ўзбекистон президенти ташаббуси билан, ИТ Парк Узбекистан кўмагида ташкил этилган Пресидент Теч Авард танловида қатнашиб, ижтимоий йўналиш бўйича биринчи ўринни олганмиз ва 100 минг долларлик грант ютганмиз. Лекин лойиҳани ривожлантиришдаги энг оғир даврлардан бири айнан шу ғалабадан кейин бошланган.

Плуг анд Плай экспертлари лойиҳани ўрганиб, биз билан бирга бир йиллик КПИ — натижа кўрсаткичларини белгилашган. Грант босқичма-босқич бериларди: дастлаб 50 минг доллар, кейин иккита олти ойлик давр учун белгиланган кўрсаткичлар бажарилгач, 25 минг доллардан.

Биринчи олти ойлик вазифаларни бажариш қийин бўлган. Уларни белгилаётганимизда осонроқ кўринган. Биринчи ўринни олганим учун ўзимга ишончим ҳам ошган эди. Лекин муддат яқинлашгани сари босим кучайган. Баъзан ўзимни боши берк кўчага кириб қолгандек ҳис қилганман. Биринчи босқични қийинчилик билан якунлаганмиз. Бу катта дарс бўлган.

Ўзим белгилаган мақсадларда муддатни ўзгартиришим мумкин. Бу ерда эса бизга ишониб маблағ берилган, ўзимиз ҳам вазифаларни бажара олишимизни тасдиқлаганмиз. Шу масъулият босимни кучайтирган.

Бизнинг бозор ҳали янги. Аёллар орасида иловага пулли обуна сотиб олиш одати тўлиқ шаклланмаган. Стартап бир томондан фойдаланувчига маҳсулотдан фойдаланишни ўргатиши, иккинчи томондан ўз фаолиятини молиявий таъминлаши керак. Бу осон эмас.

Ҳозир иккинчи олти ойлик вазифаларини бажариш арафасидамиз. Фаолиятимизни ҳозирча танловда ютилган маблағ ҳисобидан олиб боряпмиз. 2027-йил бошидан инвестиция жалб қилиш устида ишлашни режалаштирганмиз. Бунга тайёр бўлиш учун ҳали бажаришимиз керак бўлган кўрсаткичлар бор.

Инвестиция ололмай юрган пайтларимда ҳам менга мотивация берган нарса фойдаланувчиларнинг хабарлари эди. Ёрдам хизматимизга одатда муаммоси бор аёллар ёзишади. Лекин айримлари ҳеч қандай муаммосиз, шунчаки раҳмат айтиш учун ёзарди. Илованинг ўзбек тилида яратилганини яхши қабул қилишади, ўз тилида фойдаланиш қулайлиги учун миннатдорлик билдиришади.

Бир сафар бу мавзуларда уйдагилари билан гаплаша олмаган 14 ёшли қиз ёзган. Аввал иловадан календар учун фойдалана бошлаган. Кейин мақолаларни ўқиб, ўз танаси ва репродуктив саломатлик ҳақида кўп нарсани тушунганини айтган. Бу мени жуда хурсанд қилган.

Олдинги ҳомиладорлигида фарзандини йўқотган бир аёлнинг ҳикояси ҳам ёдимда қолган. У кейинги ҳомиладорлигини режалаштириб, бутун давр давомида Феммйъдан фойдаланган. Боласининг ривожланиши ва кейинги босқичларда нималар кутиши ҳақида ўқиб юрган.

Фарзандини дунёга келтиргач, раҳмат айтиб ёзган. Энди болага ғамхўрлик қилиш учун ҳам иловадан фойдаланишини айтган. У биринчи фойдаланувчиларимиздан эди.

Аёлнинг репродуктив саломатлиги кенг йўналиш. Ҳали турмушга чиқмаган қиз, фарзанд режалаштираётган, ҳомиладор, яқинда она бўлган ёки менопауза давридаги аёл — ҳар бирининг саволлари ва эҳтиёжлари бошқача. Феммйъни очганингизда ўз ҳолатингизни танлайсиз: ҳайз сикли, ҳомиладорлик, туғруқдан кейинги тикланиш ёки менопауза. Шунга қараб мос маълумот ва имкониятлар тақдим этилади.

Сикл ва аломатларни қайд этиб бориш воситаси, мақолалар ва АИ чатбот бор. Ҳолатингиз ўзгарса, иловадаги режимни ҳам ўзгартирасиз. Масалан, фарзандингиз туғилгач, ҳомиладорлик режимидан тикланиш ва болага ғамхўрлик ҳақидаги маълумотларга ўтасиз.

Бошида контентни ўзим тайёрлаб, гинекологларга текширтирганман. Ҳали тайёр маҳсулот бўлмагани учун ғояни тушунтириш ҳам осон эмасди. Гинеколог консултацияси учун пул тўлаб, шу вақтнинг бир қисмини материалларни текширишга ажратишларини сўраганман.

Пресидент Теч Авардъдан кейин бизни Соғлиқни сақлаш вазирлиги билан боғлашган. Иловани текширтирганмиз, маданий муҳитга мос келмаслиги айтилган айрим қисмларини олиб ташлаганмиз. Ҳозир вазирлик билан ҳамкорликда ишлаймиз.

Феммйъдан 20 дан ортиқ давлатда фойдаланишади. Бу давлатларнинг барчасида расман фаолият йўлга қўйганимиз дегани эмас: одамлар иловани турган жойидан юклаб, фойдаланиши мумкин. Бугун Феммйъдан 100 мингдан ортиқ қиз ва аёл фойдаланади. Илованинг Ўзбекистондан ташқари Германия, Қирғизистон, Қозоғистон, АҚШ, Хитой ва Тожикистонда ҳам фойдаланувчилари бор.

Лойиҳамиз рус ва инглиз тилларида ҳам бор. Ҳозир телемедицина ва клиникалар билан интеграция устида ишлаяпмиз. Шифокор билан қўнғироқ ёки видео орқали онлайн маслаҳатлашиш, зарур бўлса ҳудуддаги клиникага мурожаат қилиш имконини яратмоқчимиз.

Яна бир йўналиш — иловада қайд этилган сикл ва аломатлар асосида ҳисобот тайёрлаш. Шифокор кўрикда қачон ўзингизни ёмон ҳис қилганингиз, қандай дорилар қабул қилганингизни сўрайди. Ҳамма ҳам буни тўлиқ эслаб айта олмайди. Маълумотларни мунтазам қайд этиш ҳолатингизни шифокорга тушунтиришни осонлаштиради.

Турмушга чиқишимдан олдин гинекологик муаммом бўлган. Онам буни уят деб ҳисоблагани учун гинекологга боришимни истамаган. Лекин оғриқ кучли эди. Амакимнинг аёли тиббиёт соҳасида ишлагани учун ҳолатимни тушуниб, мени шифокорга олиб борган. Даволаниш жараёнида ҳам ёрдам берган.

“Қиз бола оғриса чидаши керак, бу табиий, шифокорга бориш уят”, деган муносабатни ўзим кўрганман. Атрофимда ҳозир ҳам шундай қарашлар билан яшаётган қизлар бор. Муаммолар вақтида ўрганилмаса, кейинчалик жиддийроқ оқибатларга олиб келишидан хавотирдаман. Фарзандли бўлиш билан боғлиқ қийинчилик пайдо бўлса ҳам, кўпинча айб келиндан қидирилади.

Муаммони биргаликда ҳал қилиш ўрнига аёлни айблаш ҳолатлари бор. Қизларга ўз танаси, саломатлиги ва ҳомиладорликка тайёргарлик ҳақида маълумот беришга жуда жиддий қарайман. Аёллар соғлиғи ҳақида гап кетганда “уят” деб жим қолмаслигини хоҳлайман. Энг катта мақсадим шу.

Мендан ёшроқ қизлар оилавий масъулият ёки яқинларининг қаршилиги ҳақида кўп сўрашади. Аввало имкони борича гаплашиб, мақсадларини тушунтиришни маслаҳат бераман. Ўзим она бўлганимдан кейин буни яхшироқ тушуняпман: кўпинча ота-оналар ёмонлик учун эмас, фарзандининг хавфсизлигини ўйлаб чеклашади. Айниқса қизларини кўпроқ авайлашади.

Менда ҳам айрим пайтларда қаршилик бўлган. Лекин ишлашни бошлаганимдан кейин қўлимдан нима келишини кўришган. Қизиқишим вақтинчалик эмаслигини тушунишгач, кучли қўллаб-қувватлашган.

Талабалик давримда Гоогле Девелопер Студент Слубс дастурида элчи бўлганман. Андижонда дастурчилар учун тадбирлар ташкил қилиб, бошқа университетлар талабалари ва Дигитал Ситйъдаги дастурчиларни ҳам жалб қилганмиз. Кўпроқ одам дастурлашга кириб келишини хоҳлаганман.

2023-йилда Амстердамдаги Гоогле И/О тадбирига таклиф қилинганман. Виза ололмаганим учун бора олмаганман, лекин Бест Импаст Авард билан тақдирланганман. Сертификатимни Ўзбекистондан борган вакиллар олиб келиб беришган.

Натижаларимни кўришгач, оиламда менга нисбатан ишонч шаклланган. Турмуш қуришимдан олдин ҳам мақсадларим ва фаолиятим ҳақида гаплашганмиз. Шунинг учун кейин ишлашимга нисбатан тушунмовчилик бўлмаган.

Ўз тажрибамдан айтаман: қизиққан соҳангизда натижа кўрсатишга ҳаракат қилинг. Ота-онангиз ҳам хурсанд бўлади, фахрланади ва кейинги қадамларингизни қўллаб-қувватлайди. Ҳозир ИТ соҳасида имкониятлар, дастурлар ва грантлар кўп. Фаол қатнашиб, ўзингизни кўрсацангиз, йўл очилади.