«Аёллар ўзларини эътиборда ҳис қилишлари учун»: Нима сабабдан нидерландларда кичик жинсий лаблар учун янги сўз пайдо бўлди
Фаоллар янги сўзлар танани камситиш (бодишейминг) ҳолатларининг камайишига ва жинсий ҳаётга нисбатан ижобий муносабатнинг (секс-позитивлик) кучайишига олиб келишидан умид қилмоқдалар.
«Аёллар ўзларини эътиборда ҳис қилишсин»: Нима учун нидерландларда жинсий лаблар учун янги сўз пайдо бўлди
Шари Клейн яқинда янги терминга бағишланган юришда нутқ сўзлади
Тиббий қайдларингизда «уят лаблари» деган сўзларни кўришни тасаввур қила оласизми? «Қовуқ лаблари» деб ҳам таржима қилиниши мумкин бўлган бу ибора аёллар танасининг бир қисми учун ишлатиладиган нидерландча терминдир. Аммо баъзи одамлар учун бу шунчаки эскирган ва тамға билан юкланган тилнинг кўплаб мисолларидан биридир.
Ўтган ойда Нидерландиянинг етакчи луғати «Dikke van Dale» ўзининг яқинлашиб келаётган онлайн нашрида анъанавий «schaamlippen» термини билан бир қаторда жинсий лаблар учун янги «vulvalippen» сўзини қўшишини маълум қилди.
Европалик фаоллар анчадан бери аёллар танаси, жинсий ҳаёти ва соғлиғи ҳақида гапиришда ишлатиладиган тилни қайта кўриб чиқишга ундаб келишмоқда. Уларни кўпинча мизогиник (аёлларга нафрат руҳидаги) ёки ҳукм қилувчи деб ҳисобланадиган сўзлардан узоқлашиш истаги бирлаштиради.
«Тил ўзимизни қандай кўришимизни шакллантиради», дейди «schaam» ёки «уят» сўзларини ўз ичига олган сўзларга қарши қаратилган «Schaamteloos» кампанияси асосчиларидан бири Шари Клейн.
«Одамларда онгли ёки онг ости даражасида уят билан боғлиқ бўлмаган, нейтралроқ, анатомик жиҳатдан тўғри сўз бўлиши жуда муҳим», дейди у.
«Vulvalippen» сўзини ишлатишга чақириқлар янгилик эмас, лекин фаолларнинг айтишича, унинг луғатга киритилиши жамият «ниҳоят ўзгаришларга тайёр» эканлигидан далолат бериши мумкин.
Нидерландиянинг машҳур «Dolle Mina» феминистик гуруҳи аъзоси Эстер Ван дер Валкнинг таъкидлашича, бу жинсий позитивлик ва танани камситишни (бодишейминг) камайтириш билан ҳам боғлиқ.
Кампаниянинг навбатдаги мақсади — шифокорлар ва расмийларни варақалар ва маслаҳатларда «vulvalippen» сўзини қўллашга ишонтиришдир.
Луғат муҳаррири Тон ден Боннинг айтишича, «vulvalippen» сўзини қўшиш асослидир, чунки у тилда тобора мустаҳкамланиб бормоқда ва ОАВда, биология дарсликларида, тиббий варақаларда ва ҳатто ветеринария тиббиётида тез-тез пайдо бўлмоқда.
Бироқ, у кенг тарқаладими ёки йўқми, буни вақт кўрсатади.
Эркаклар ва аёлларга тегишли бўлган бошқа нидерландча сўзлар ҳам шунга ўхшаш маъноларни англатиши мумкин — «schaam haar» (қовуқ ёки уят туклари) ёки «schaam been» (қовуқ ёки уят суяги) дан тортиб, ҳатто қовуқ битлари учун «schaam lice»гача.
Бироқ, танқидчиларнинг фикрига кўра, сўзни ўзгартириш одамлар ҳаётини ўзгартириши шарт эмас.
Ушбу кампания Германиядаги ҳаракатларни эслатади, у ерда 2018 йилда журналистлар Гунда Виндмюллер ва Миту Саньял «Shamlippen» сўзини «Vulvalippen»га ўзгартириш бўйича петиция бошлашган эди.
Виндмюллернинг айтишича, гинеколог унга баъзи аёллар ўз таналарини муҳокама қилишда ва тиббий кўрикдан ўтишда ҳис қиладиган уят ҳақида гапириб берганидан кейин у ҳаракат қилишга ундалган.
Мақоласини ёзиш жараёнида у уят сўзини ишлатмасдан анатомияга ҳатто ишора ҳам қила олмаслигини англаб етган.
«Vulvalippen» ҳали немис луғатига киритилмаган, аммо Виндмюллер уни суҳбатларда, мактаб дарсликларида ва аёллар журналларида кўрганини айтади.
У Нидерландиянинг бу қарори ўз юртида ҳам қўллаб-қувватланишига умид қилмоқда.
Шунингдек, Швецияда 2009 йилги кампаниядан сўнг академик луғатга «қизлик пардаси» учун янги сўз қўшилди.
Жинсий тарбия ассоциацияси (RFSU) анъанавий «mödomshinna» (қизлик териси ёки бокиралик пардаси деб таржима қилинади) термини анатомик жиҳатдан нотўғри ва қизлик пардаси ҳамда бокиралик ҳақидаги мифларни йўқ қилишга ҳеч қандай ёрдам бермайди деб ҳисоблади.
Янги «slidkrans» термини вагинал тож деб таржима қилинади — бу қизлик пардаси кўпинча бир марта йиртиладиган тўсиқ эмас, балки ҳалқа шаклида жойлашган тўқималар бурмалари эканлигини акс эттиради.
«Янги сўз билан биз аёллар жинсий ҳаёти ва эркинлигини назорат қилишга қаратилган мифларга қарши чиқа оламиз», дейди RFSU вакили Соня Гадери.
Гадерининг айтишича, «slidkrans» айниқса соғлиқни сақлаш мутахассислари ва ёшлар клиникаларида қўлланилади, бироқ нотўғри маълумотлар ҳали ҳам мавжудлигини қўшимча қилиб, «ижтимоий тушунчаларни ўзгартириш зарурлигини» таъкидлайди.
Буюк Британияда феминистик подкаст бошловчиси Никола Денсон-Эллиотт «гистерэктомия» (бачадонни жарроҳлик йўли билан олиб ташлаш) сўзини «утерэктомия»га алмаштириш бўйича петиция бошлади.
У бошқалар қатори гистерэктомия сўзининг лингвистик жиҳатдан истерия (бир пайтлар аёллардаги ҳаддан ташқари ҳиссиёт касаллиги деб ҳисобланган) билан боғлиқлигини таъкидлайди ва «ҳиссиёт билан боғлиқ» бўлган эмас, балки «анатомик жиҳатдан тўғрироқ термин» бўлишини хоҳлайди.
Петицияда бу «тиббий мизогиния» деб аталади ва қўшимча қилинади: «Аёллар ўзларини ҳурмат қиладиган терминологияга лойиқдирлар».
Тилшунос тадқиқотчи доктор Бет Мэлори ҳар қандай ўзгаришлар аввал ўрганилиши кераклигини айтади.
«Одамлар утерэктомияни тушунишадими? Шунчаки бачадонни олиб ташлаш дейиш яхшироқ эмасми?»
Янги сўзлар икки маъноли бўлиши мумкин эмас, дейди у ва ҳеч қандай чалкашлик бўлмаслиги учун бутун тизимни ўрганиш муҳимдир.
Мэлори шунингдек, ҳомиладорлик ва ҳомила йўқотилиши билан боғлиқ тилни ҳам ўрганади.
Унинг тадқиқотида қайд этилган иборалардан бири «инкомпетент бачадон бўйни» бўлиб, у ҳомиладорликни йўқотиш ва эрта туғилиш хавфини ошириши мумкин бўлган бачадон бўйнининг қисқаришини тавсифлаш учун ишлатилади. Аёллар унга бу ибора уларни тиббий муаммода айбдордек ҳис қилдирганини айтишган.
«Нима учун бизга муваффақиятсизлик ёки лаёқатсизлик (инкомпетентлик) каби ҳукм қилувчи сўзлар керак?» дейди акушер-гинеколог доктор Брук Вандермолен.
У тиббий дарсликларда пайдо бўлса ҳам, баъзи терминлардан, жумладан, туғруқнинг кутилганидек ривожланмаслигини тавсифловчи «ривожланишнинг тўхтаб қолиши» иборасидан воз кечганини айтади.
«Тил жуда муҳим ва биз танлаган сўзлар тан олинишни кўрсатиши ва одамларга ўзларини қадрли ва эътиборда ҳис қилишларига ёрдам бериши мумкин».
2022 йилда Қироллик доялар коллежи муқобил ибораларни таклиф қилувчи қўлланма чиқарди.
Аммо Вандермоленнинг айтишича, баъзи анъанавий терминлар ҳали ҳам қўлланилмоқда ва ҳали ҳам азоб уқубатларга сабаб бўлмоқда.
«Умид қиламанки, Нидерландиядаги бу ўзгариш бу ерда ҳам аёллар танаси ҳақида қандай гапиришимиз борасида кўпроқ муҳокамаларга сабаб бўлади. Биз айтадиган сўзлар узоқ муддатли таъсирга эга бўлиши мумкин».