Автомобилларни бир йилгача олиб қўйиш, чегирмаларни бекор қилиш ва 14 ёшдан жиноий жавобгарлик — ЙҲҚга қандай ўзгартиришлар киритиш таклиф этилди?
Ўзбекистонда айрим ЙҲҚларни бузганлик учун автомобилларни вақтинча мусодара қилиш, тезликни 80 км/соатдан ортиқ оширганлик учун жавобгарликни кучайтириш ҳамда агар оғир оқибатларга олиб келган бўлса, машинани вояга етмаган шахсга топширганлик учун жиноий жавобгарлик жорий этиш режалаштирилмоқда.
Автомобилларни бир йилгача олиб қўйиш, чегирмаларни бекор қилиш ва 14 ёшдан жиноий жавобгарлик: ЙҲҚга киритилиши таклиф этилаётган ўзгартиришлар
Олий Мажлис Қонунчилик палатаси 4-август куни бўлиб ўтган мажлисда Йўл ҳаракати қоидаларининг айрим бузилишлари учун жавобгарликни кучайтиришга қаратилган қонун лойиҳасини кўриб чиқди.
Ҳужжатни Ички ишлар вазирлиги (ИИВ) Жамоат хавфсизлиги департаменти Йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати бошлиғи Муродбек Шерлиев тақдим этди. "Газета" унинг маърузасидаги асосий фикрларни келтирди.
ИИВ маълумотларига кўра, 2025-йилда Ўзбекистонда қарийб 27 миллионта йўл ҳаракати қоидабузарлиги қайд этилган бўлиб, уларнинг 77 фоизи қўпол бузилишлар ҳисобланади. Йўл-транспорт ҳодисалари (ЙТҲ) натижасида 2188 киши ҳалок бўлган, яна 8900 киши турли даражадаги тан жароҳатлари олган.
Автомобилни 14 ёшдан 16 ёшгача бўлган вояга етмаган шахсларга бошқариш учун бериш ҳолатлари қарийб 2500 марта қайд этилган. Бундай ҳодисалар оқибатида 44 киши ҳаётдан кўз юмган, 101 киши жароҳатланган.
Маст ҳолатдаги ҳайдовчилар иштирокидаги ЙТҲларда яна 92 киши ҳалок бўлган, 46 киши жароҳатланган.
ИИВ, шунингдек, тезликни 40 км/соат ва ундан ортиқ ошириш билан боғлиқ 156,3 мингта қоидабузарлик ҳақида маълум қилди. Бундай ҳодисалар оқибатида 1625 киши ҳалок бўлган, 606 киши жароҳат олган.
**Янги жазо чоралари**
Қонун лойиҳасида жамият учун юқори хавф туғдирадиган ҳуқуқбузарликлар учун транспорт воситасини олти ойдан бир йилгача бўлган муддатга вақтинча олиб қўйиш кўринишидаги янги жазо тури назарда тутилмоқда.
ИИВнинг фикрича, қонун талабларига мунтазам ва очиқчасига менсимасдан қарайдиган ҳайдовчиларни ҳаракатдан вақтинча четлатиш янги ЙТҲларнинг олдини олишга ёрдам беради.
Бунда, инсонпарварлик тамойилидан келиб чиқиб, ҳуқуқбузар оиласининг нормал ҳаёт кечириши учун зарур бўлган ягона автомобилни олиб қўйиш таклиф этилмайди.
**Вояга етмаганларга автомобил бошқаришни топшириш**
Лойиҳа билан автомобилни бошқаришни вояга етмаган шахсга топширганлик учун алоҳида маъмурий жавобгарлик белгилаш таклиф этилмоқда. Агар бу оғир оқибатларга олиб келган бўлса, жавобгарлик жиноий тус олади.
ИИВ вакили мисол тариқасида феврал ойида Тошкентда юз берган ЙТҲни келтириб ўтди. БМВ автомобилини 10-синф ўқувчиси бошқарган, ҳалокат оқибатида йўл-патрул хизмати инспектори ҳалок бўлган эди.
Идорада таъкидлашларича, бу норманинг мақсади жазони кучайтириш эмас, балки автомобил эгаларининг масъулиятини ошириш ҳамда болалар ва бошқа ҳаракат иштирокчиларини ҳимоя қилишдан иборат.
**Ноқонуний пойгалар**
Қонун лойиҳаси билан ноқонуний пойгаларни ташкил этиш ва уларда иштирок этганлик учун ҳам алоҳида маъмурий жавобгарлик жорий этиш таклиф қилинмоқда.
"Йўл ҳаракати тўғрисида"ги қонунда умумий фойдаланишдаги йўлларда бундай пойгаларни тақиқлашни мустаҳкамлаш ва уларни ўтказишга қўйиладиган умумий талабларни белгилаш режалаштирилмоқда. Пойгалар фақат махсус ажратилган хавфсиз ҳудудларда ўтказилиши керак.
ИИВ маълумотларига кўра, жорий йилда Сурхондарё вилоятида ноқонуний пойга вақтида икки киши ҳалок бўлган, яна бир неча киши жароҳат олган.
**Тезликни ошириш учун жавобгарлик**
Белгиланган тезликни 80 км/соат ва ундан ортиқ оширганлик учун жавобгарликни алоҳида кучайтириш таклиф этилмоқда. Ушбу қоидабузарлик учун аввалроқ ҳайдовчилик ҳуқуқидан маҳрум қилиш ва 26,8 миллион сўмгача жаримага тортиш таклиф қилинган эди. Бунда ЙҲХХ бошлиғи ўз маърузасида тезликни 40 км/соат ва ундан ортиқ ошириш билан боғлиқ 156,3 мингта қоидабузарлик оқибатида 1625 киши ҳалок бўлганини, 606 киши жароҳат олганини таъкидлади.
ИИВда соатига 310 км тезликда ҳаракатланган тошкентлик мотоблогер билан боғлиқ ҳолат ҳам эслатиб ўтилди.
"Мақсад жарималарни ошириш эмас, балки инсон ҳаётига жуда юқори хавф солувчи ҳаракатларнинг олдини олишдир", — деди Муродбек Шерлиев.
**Юк автомобилларини нотўғри тўхтатиш**
Шунингдек, тунги вақтда юк автомобилларини йўл ёқасида ҳаракат иштирокчилари учун хавф туғдирадиган ҳолатда қолдирганлик учун ҳам жавобгарлик белгилаш таклиф этилмоқда.
ИИВ маълумотларига кўра, 2025-йилда 2000 дан ортиқ шундай ҳолат аниқланган. Улар билан боғлиқ ЙТҲлар 84 кишининг ҳалокатига сабаб бўлган, яна 126 киши жароҳат олган.
**Чегирмаларни бекор қилиш**
Қонун лойиҳасида қўпол қоидабузарликларни такроран содир этган ҳайдовчилар учун жарималарни чегирма билан тўлаш имкониятини бир йил муддатга бекор қилиш назарда тутилмоқда.
Ушбу чора бир ой давомида қуйидаги қоидабузарликлар содир этилганда қўлланилади:
* светофорнинг тақиқловчи ишорасига икки марта ўтиш;
* ноқонуний ўзгартирилган тонировкали автомобилни бошқаришнинг иккита ҳолати;
* товуш ёки ёруғлик қурилмаларини икки марта ўзбошимчалик билан ўрнатиш;
* қарама-қарши ҳаракатланиш бўлагига икки марта чиқиш;
* пиёдаларга икки марта йўл бермаслик ҳолати;
* тезликни 40 дан 80 км/соатгача бўлган миқдорда беш марта ошириш.
**Йўл безорилиги ва маст ҳолда бошқариш**
Ҳайдовчилик ҳуқуқига эга бўлмаган ёки ундан маҳрум этилган шахс томонидан содир этилган йўл безорилиги учун қўшимча равишда транспорт воситасини мусодара қилиш ёки вақтинча олиб қўйишни қўллаш таклиф этилмоқда.
ЙҲХХ бошлиғининг ҳисоблашича, транспорт воситасини мусодара қилиш қонун талабларини очиқчасига менсимайдиган ва тайинланган жазодан тегишли хулоса чиқармайдиган шахсларга нисбатан ҳуқуқий таъсир кўрсатишнинг самарали чораси ҳисобланади.
Ҳуқуқбузар оиласи учун зарур бўлган ягона автомобил мусодара қилинмайди.
Транспорт воситасини маст ҳолда бошқарганлик ва тиббий текширувдан ўтишдан бош тортганлик учун ҳам машинани вақтинча олиб қўйиш жорий этиш таклиф қилинмоқда.
**Жиноий жавобгарлик ёшини пасайтириш**
Бундан ташқари, лойиҳада Жиноят кодексининг 266-моддасида (ҳаракат хавфсизлиги ёки транспорт воситаларидан фойдаланиш қоидаларини бузиш) назарда тутилган жиноят учун жиноий жавобгарлик ёшини 16 ёшдан 14 ёшгача пасайтириш назарда тутилмоқда.
Муродбек Шерлиевнинг фикрича, бу ўсмирларда ЙҲҚга риоя қилиш маданиятини эртароқ шакллантиришга ва оғир оқибатли ҳалокатлар сонини камайтиришга хизмат қилиши керак.
Муҳокамалар якунлари бўйича депутатлар қонун лойиҳасини биринчи ўқишда қабул қилишди. Ҳужжатни иккинчи ўқишга билдирилган эътирозларни инобатга олган ҳолда такомиллаштириш режалаштирилмоқда.