Ари чаққанда биринчи ёрдам кўрсатиш учун нималарни билиш керак?

Ари чаққанда биринчи ёрдам кўрсатиш бўйича муҳим маълумотлар

Баҳор мавсумида ари чақиши эҳтимоли ортади. Асаларилар одатда одамларга ҳужум қилмайди, аммо баъзи ҳолатларда чақиш содир бўлиши мумкин. Қуйида ари чаққанда қандай чоралар кўриш кераклиги ва аллергик реаксияни аниқлаш учун нималарга эътибор бериш лозимлиги ҳақида батафсил маълумот берилади.

Асалариларнинг аҳамияти ва чақиш сабаблари

Асаларилар табиатдаги энг фойдали ҳашаротлардан биридир. Улар ўсимликларни чанглатиш, ҳосилдорликни ошириш, асал, мум ва бошқа қимматли маҳсулотларни ишлаб чиқаришда муҳим рол ўйнайди. Ҳатто асалари заҳри ҳам шифобахш хусусиятларга эга. Бироқ, тасодифий чақиш ҳолатида бу фойдалар ҳақида ўйлашга улгурмайсиз.

Асаларилар одатда тажовузкор эмас. Улар икки ҳолатда чақиши мумкин:

1. **Жозибадор ҳидлар:** Агар одам ўткир гул ҳидли атир сепган бўлса, бу ҳид асалариларни ўзига жалб қилиши мумкин.

2. **Ҳимояланиш:** Агар одам асалари уясига жуда яқин келган бўлса ва асаларилар ўзларини хавф остида ҳис қилсалар, ёки ари тасодифан мева-резаворлар билан бирга оғизга тушиб қолса. Айниқса, оғиз бўшлиғидан чақиш хавфли бўлиб, шиш пайдо бўлиши ва нафас олиш қийинлашишига олиб келиши мумкин.

Асалари чақишининг хусусиятлари

Асаларилар фақат бир марта чақади, чунки уларнинг ниши терига ёпишиб қолади ва ҳашарот уни тортиб ололмайди. Асалари заҳри таркибида гистамин каби аллергик реаксияга сабаб бўлувчи моддалар мавжуд. Шиш пайдо бўлиши бунга мисол бўла олади. Заҳар таркибида шунингдек, оқсиллар, ферментлар, кислотали ва ишқорий компонентлар ҳамда бошқа асалариларни жалб қилувчи моддалар мавжуд. Шу сабабли, агар сизни уя яқинида ари чаққан бўлса, бошқа асаларилар учиб келмаслиги учун дарҳол у ердан кетиш тавсия этилади.

Асалари чаққандан кейинги ҳолат

Ари чаққанда дастлаб ўткир оғриқ ҳис қилинади. Заҳар терига киради ва ниш терида қолади, заҳар бир муддат оқиб чиқади. Кейин чаққан жой қизаради, шиш пайдо бўлади ва марказида кичик оқ нуқта кўринади. Кўпчиликда жараён шу билан тугайди. Бироқ, тахминан 0,5-2% одамларда аллергик реаксия кузатилади.

Аллергик реаксия белгилари:

* Шиш камаймасдан катталашади.

* Чаққан жой қичишади, тошма пайдо бўлади ва қичишиш бутун танага тарқалади.

* Нафас олиш қийинлашади.

* Кўнгил айниши, ҳатто қусиш.

* Бош айланиши.

* Лаблар, юз, томоқ шишади.

* Оғир ҳолатларда ҳушдан кетиш.

Бундай ҳолларда дарҳол тез ёрдам чақириш (03, 112, 103 рақамлари орқали) зарур.

Анафилактик шок – ўта хавфли реаксия

Анафилактик шок аллергик реаксиянинг камдан-кам учрайдиган, аммо ўта хавфли кўринишидир. Унинг биринчи белгилари тананинг ҳаддан ташқари реаксияси билан боғлиқ:

* Шиш жуда тез пайдо бўлиб, чақилмаган тўқималарга тарқалади.

* Оғриқ кутилмаганда кучли бўлади ва ўтиб кетмайди.

* Бутун тана қичишади.

* Босим кескин пасаяди.

* Бош оғрийди.

Бу ҳолатларда шошилинч тиббий ёрдам зарур. Босим пасайишидан кейин ларингеал шиш, нафас олиш спазмлари ва гипоксия бошланиши мумкин. Бундай ҳолатлар бир неча соат, ҳатто бир неча дақиқа ичида ривожланиши мумкин, шунинг учун бемор қанчалик тез тиббий ёрдам олса, унинг омон қолиш эҳтимоли шунчалик юқори бўлади. Анафилактик шокдан ҳар 10 кишидан 1-2 нафари вафот этади.

Ари чаққанда биринчи ёрдам

Ари чақиши учун биринчи ёрдам бошқа ҳашаротлар чақиши билан бир хил алгоритмга мувофиқ кўрсатилади:

1. **Нишни олиб ташлаш:** Нишга тегманг, уни бармоқлар билан тортиб олманг ёки ярадан сиқиб чиқарманг. Бу заҳар қопини эзиб, вазиятни ёмонлаштириши мумкин. Нишни пинсет, игна ёки пичоқ қирраси билан эҳтиёткорлик билан тортиб олинг. Чаққан жойга қанчалик кам зарар етказилса, шунча яхши.

2. **Ярани тозалаш:** Ярани тоза сув ва совун билан ювиб ташланг. Кейин антисептик восита қўлланг. Содали эритма ҳам қичишишни енгиллаштиради ва заҳарнинг кислотали компонентларини зарарсизлантиради.

3. **Шишни камайтириш:** Совуқ компресс қўлланг. Нам сочиқ, музлатгичдаги сабзавотлар солинган қоп (матога ўралган ҳолда) ёрдам беради.

4. **Кўпроқ суюқлик ичиш:** Сув танадан заҳарни тезроқ чиқариб юборишга ёрдам беради.

5. **Аллергия белгилари бўлса:** Супрастин, сетрин, кестин, фенистил, каламин каби антигистамин препаратларни қабул қилинг. Биринчи гуруҳ дорилари (супрастинлар) уйқучанликка олиб келиши мумкин, аммо улар тезроқ таъсир қилади.

Қачон шифокорга мурожаат қилиш керак?

* Кучли аллергик реаксия ҳолатида тез ёрдам чақириш шарт.

* Агар ари кўздан, оғиз бўшлиғидан чаққан бўлса (масалан, мева билан бирга оғизга тушиб қолса).

* Бир нечта ари чақиши ҳам хавфли, чунки бу ҳолда танадаги заҳар консентрацияси юқори бўлади ва салбий оқибатлар эҳтимоли ортади.

Ўзингизни ари чақишидан ҳимоя қилиш

Ари чақишидан ҳимояланиш жуда осон:

* Асаларилар кўп бўладиган боғлар ва гулзорлардан узоқроқ юринг.

* Қишлоққа ёки ўрмонга борганда ўткир ҳидли атирлардан фойдаланманг.

* Мева ва резаворларни истеъмол қилишдан ёки болага беришдан олдин эҳтиёткорлик билан текширинг.

Унутманг: асаларилар одатда тажовузкор эмас, агар сиз уларга тегмасангиз, улар ҳам сизга тегмайдилар.