АҚШнинг дизель экспортини тақиқлаши сиз учун нимани англатиши мумкин

АҚШ дизель экспортини тақиқлаши сиз учун нимани англатиши мумкин

АҚШ Президенти Дональд Трамп оралиқ сайловлар арафасида ёқилғи нархининг ошиши ҳайдовчиларни қийин аҳволга солиб қўяётган бир пайтда, дизель ишлаб чиқарувчиларнинг маҳсулотларини чет элга сотишини тақиқлашни қўллаб-қувватлашини айтди.

Америка автомобиль ассоциацияси (ААА) маълумотларига кўра, АҚШ-Исроилнинг Эрон билан давом этаётган уруши ва глобал таклифнинг чеклангани сабабли дизель нархи бир галлон учун рекорд даражадаги ўртача 6,45 долларга яқинлашди.

АҚШ дизель экспортини тўхтатиш режаси ички истеъмолчиларни ушбу юқори харажатлардан ҳимоя қилишга қаратилган, бироқ бу ҳам АҚШда, ҳам бутун дунёда жиддий иқтисодий оқибатларни келтириб чиқариши мумкин.

АҚШ Энергетика ахбороти бошқармаси (EIA) маълумотларига кўра, АҚШ дунёдаги энг йирик энергия ишлаб чиқарувчилардан бири бўлиб, маҳаллий қайта ишлаш заводлари кунига тахминан тўрт-беш миллион баррель дизель ишлаб чиқаради.

Америкаликлар ушбу кунлик маҳсулотнинг қарийб 3,6 миллион баррелини истеъмол қилади. Қайта ишлаш заводлари қолган кунлик 1,2-1,5 миллион баррелни чет элга жўнатади, бу эса АҚШни жаҳон бозоридаги муҳим етказиб берувчига айлантиради.

Ушбу экспортнинг 60 фоиздан 70 фоизгача бўлган қисми Лотин Америкасига тўғри келади. Мексика, Бразилия, Чили ва Эквадор каби давлатлар транспорт, қишлоқ хўжалиги ва заводлар фаолиятини таъминлашда кўп жиҳатдан Америка етказиб берадиган маҳсулотларга таянади.

Харидорлар Яқин Шарқдан етказиб бериладиган маҳсулотларга муқобил излаётгани сабабли, катта ҳажмдаги маҳсулотлар Атлантика океани орқали Франция, Нидерландия ва Буюк Британия каби Европа давлатларига ҳам ўтади.

АҚШда дизель нархи бир галлон учун рекорд даражадаги 6,50 доллардан ошди, бу бир йил олдингига нисбатан деярли 70 фоизга юқоридир.

Бу ўсиш Эрон билан давом этаётган можаро билан боғлиқ кенгроқ энергия бозоридаги шоклар туфайли юзага келди, бу можаро дунёдаги нефть ва газнинг бешдан бир қисми одатда ўтадиган Эрон жанубидаги сув йўли — Ҳурмуз бўғози орқали ўтадиган асосий юк ташиш йўналишларини издан чиқарди.

АҚШда дизель асосан юк машиналари, қишлоқ хўжалиги техникалари ва юк поездлари каби тижорат транспорт воситаларини ҳаракатга келтиради, улардан товарларни ташиш ва қурилишни қўллаб-қувватлаш учун фойдаланилади.

Натижада, дизель нархининг ошиши озиқ-овқат, қурилиш лойиҳалари ва бошқа кўплаб товарлар ҳамда хизматлар қийматини ошириши мумкин.

АҚШдан ташқарида дизель ҳам тижорат, ҳам шахсий транспорт воситаларида қўлланилади, аммо нархлар ошишининг таъсири ўхшашдир.

Буюк Британияда ёқилғи қуйиш шохобчаларида дизель нархи тарихий энг юқори даражага етди, бу эса логистика харажатлари ва уй хўжаликлари бюджетлари бўйича огоҳлантиришларга сабаб бўлди.

Буюк Британия Ғазначилик канцлери Жон Ҳили BBC News телеканалига Буюк Британия АҚШ расмийлари билан дизель экспортини тақиқлаш эҳтимолини муҳокама қилаётгани ва бунга тайёргарлик кўришни бошлаганини айтди.

Шу билан бирга, Францияда ва бутун қитъа Европада ҳукуматлар ёқилғи нархининг ошиши сабабли шунга ўхшаш яшаш қиймати босимига дуч келмоқда.

Дам олиш кунлари Трамп АҚШ дизель экспортини чеклаш ёки бутунлай тақиқлаш ёқилғини ички бозорда сақлаб қолиши ва америкалик истеъмолчилар учун нархларни пасайтириши мумкинлигини таъкидлади.

Якшанба куни президент маъмурият бу ҳақда "жуда жиддий ўйлаётганини" айтди.

Унинг сўзлари Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеяси доирасида айтган фикрларига ҳамоҳанг бўлиб, у ерда у "дизелни ташқарига жўнатмасликка" чақирганини айтган эди.

Трампнинг таъкидлашича, ушбу қўшимча баррелларни АҚШда сақлаб қолиш ёқилғи қуйиш шохобчаларидаги нархларни пасайтиради ва оралиқ сайловлар олдидан ҳайдовчилар, юк машинаси ҳайдовчилари ва корхоналарга зудлик билан енгиллик беради.

Тарафдорлар, жумладан, Конгресс аъзоси Эшли Ҳинсон ва сенатор Дэн Салливан каби таниқли республикачи қонунчилар бу қадамни ички иқтисодиётни ташқи шоклардан ҳимоя қилишнинг самарали усули деб ҳисоблашади ва Америка энергияси биринчи навбатда Америка ишчиларига хизмат қилиши кераклигини таъкидлашади.

АҚШ иқтисодиёти учун тақиқ ички бозорга ортиқча таклиф қўшиш орқали ёқилғи қуйиш шохобчаларида қисқа муддатли енгиллик келтириши мумкин.

Бироқ энергетика таҳлилчилари бу акс таъсир кўрсатиши мумкинлигидан огоҳлантирмоқда.

Argus Media бош иқтисодчиси Дэвид Файфнинг айтишича, Америка етказиб беришини тўхтатиш халқаро нархларнинг кескин ошишига олиб келиши мумкин.

Бу глобал юк ташиш, озиқ-овқат ва саноат харажатларини оширади ва пировардида "инфляцияни глобал иқтисодиётга қайта қайтаради".

"Бир зумда АҚШнинг дунёга ишончли энергия етказиб берувчиси сифатидаги обрўси барбод бўлади", дея қўшимча қилди Файф.

Американинг кунлик бир миллион баррелдан ортиқ маҳсулотини бозордан олиб ташлаш Лотин Америкаси ва Европадаги импорт қилувчи мамлакатлар ўртасида шиддатли рақобатни келтириб чиқаради.

Argus Media таҳлилий менежери Сара Раффоулнинг айтишича, гарчи юқори халқаро нархлар охир-оқибат талабни камайтирса-да, юзага келадиган зудлик билан тақчиллик савдо алоқаларига жиддий босим ўтказади ва глобал инфляцияни тезлаштиради.