АҚШда саккиз марта қатл қилиш жазосидан қутулди, энг кекса маҳбус 101 ёшида вафот этди
Френсис Смит қамоқдаги кекса одамларнинг сони ортиб бораётганлардан бири эди.
Қо'шма Штатларнинг энг кекса маҳбуси Френсис Клиффорд Смит 101 ёшида вафот этди, чунки у саккизта алоҳида ҳолатда қатл этилишдан қутулган.
1950-йилда 25 ёшида қотилликда айбланган Смит ББС билан суҳбатлашганларнинг со'зларига ко'ра, о'зининг айбсизлигини доимо та'кидлаган. Охир-оқибат у АҚШдаги энг узоқ вақт қамоқда о'тирган маҳбус сифатида тан олинган.
Коннектикут штатининг ахлоқ тузатиш департаментининг жамоатчилик билан алоқалар бо'йича ходими Андриус Баневисиус Смит Осборн қамоқхонасида қушларни эҳтиёткорлик билан боқгани учун "Осборннинг қуш одами" номи билан танилганини айтиб о'тди. Баневисиус шундай деди: "У кийимига иложи борича ко'проқ нон соларди..." ва "Ҳамма бунга ко'з юмди, чунки улар унинг шунчаки қушларни боқаётганини билишарди".
1949-йилда о'ша пайтда ёш майда жиноятчи бо'лган Смит Коннектикутдаги яхт клубида тунги қоровул Гровер Хартни о'лдирганликда айбланган. У ва яна бир киши жиноят учун ҳибсга олинган; аммо, бошқа шахс айбни тан олиш то'г'рисидаги келишувни қабул қилди ва кейинчалик биринчи даражали қотилликда айбдор деб топилган Смитга қарши ко'рсатма берди.
Йиллар давомида унинг судланганлиги ва тақдим этилган далиллар билан бог'лиқ саволлар туг'илди, айниқса гувоҳлар о'з ко'рсатмаларидан воз кечганларидан ва кейинчалик бошқа бир маҳбус қотилликни тан олганидан кейин. Смит ҳибсга олинганидан кейин уни со'роқ қилган офицерлардан бири кейинчалик Смитнинг айбсизлигига ишонишини айтди. Бостон Глобе газетаси хабар беришича, маёр Лео Керролл Афв этиш кенгашига: "Мен унинг қотилликда иштирок этганига ҳам амин эмасман", деб айтган.
Смит 70 йилдан ортиқ қамоқда о'тирган ва уч қисқа муддат озодликда бо'лган. У 1967 йилда қамоқдан қочиб кетган, аммо 12 кундан кейин қайта қо'лга олинган. Баневисиуснинг со'зларига ко'ра, 1974 йилда унга Рождество арафасида уйига боришга рухсат берилган ва эртаси куни қайтиб келган. 1975 йилда унга тахминан 10 ойга шартли равишда озодлик берилган, аммо Бостон Глобе газетасининг хабар беришича, майда о'г'ирлик ва қурол сақлаш учун яна ҳибсга олинган, бу унинг шартли равишда озод қилинишини бузган.
Бостон Глобе газетасининг хабар беришича. Ҳозирги Афв этиш ва шартли равишда озод қилиш кенгашининг собиқ ижрочи директори Ричард Спарасо Ҳартфорд Соурант нашрига Смит 2020-йилгача шартли равишда озод қилишнинг бир нечта кейинги имкониятларидан воз кечганини ма'лум қилди. О'ша пайтда унга назорат остида шартли равишда озод қилиш ҳуқуқи берилди ва адлия тизимидаги кекса ёшдаги шахслар учун қариялар уйига ко'чирилди.
Кентукки штатидаги Луисвилл университетининг кекса ёшдагилар ва қамоқхона муҳити бо'йича ихтисослашган тадқиқотчиси доктор Стефани Прост ББСга ко'пгина қамоқхоналарда Смитга о'хшаш маҳбуслар борлигини айтди. У шундай тушунтирди: "Биз қариш билан бог'лиқ инқирозга дуч келаётган ягона юрисдикция эмасмиз, чунки шунга о'хшаш муаммолар Австралия ва Англияда ҳам долзарб", деб қо'шимча қилди: "Бу аҳоли сони нуқтаи назаридан халқаро муаммо. Албатта, АҚШда бизда ко'проқ одамлар бор".
2025-йилда о'тказилган тадқиқот шуни ко'рсатадики, 1991 ва 2021-йиллар оралиг'ида 55 ва ундан катта ёшдаги қамоқхонадаги шахслар сони қарийб 400% га ошган. АҚШ аҳолини ро'йхатга олиш бюроси 2030-йилга келиб қамоқхона аҳолисининг камида учдан бир қисмини 50 ёшдан ошган деб тахмин қилмоқда.
Прост каби тадқиқотчилар Смитнинг ҳолатига о'хшаш такомиллаштирилган ечимлар ва "ақлли де-сарсератион" ни қо'ллаб-қувватлайдилар. Бу раҳм-шафқатли озод қилиш ва қариялар ёки тиббий сабабларга ко'ра шартли равишда озод қилиш каби сиёсатларни о'з ичига олиши мумкин. Ушбу дастурлар ёш ва парваришни ҳисобга олади, чунки кекса маҳбуслар ко'пинча йиқилиш хавфи, сийишнинг сусайиши ва эшитиш қобилиятининг пасайиши каби қиммат тиббий муаммоларга дуч келишади, бу эса юқори тузилган қамоқхона муҳитида ишлашни қийинлаштиради. Бироқ, мутахассислар Смит юборилган муассаса каби кам сонли муассасалар маҳкум маҳбусларни қабул қилишга тайёр эканлигини та'кидладилар.
Смит вафот этганида қариялар уйида назорат остида шартли равишда озод қилинган эди. У қамоқхонадаги шахсларга ёрдам ко'рсатишга қаратилган ва ҳозирда АҚШнинг шимоли-шарқида учта муассасани бошқарадиган МиссионСаре Ҳеалтҳ схемаси бо'йича биринчилардан бо'либ ёрдам олган.
Смитнинг со'нгги йилларини о'тказган 60 Вест муассасасининг вакили Девид Скосзулек ББСга Смит июн ойида уйқусида тинчгина вафот этганини ва кейинчалик кремация қилинганини айтди. "Аслида у қариликдан вафот этди", деди Скосзулек. "Унинг о'лими билан бог'лиқ оиланинг алоқаси жуда чекланган эди, аммо биз бу о'ринли эканлигига, унинг хоҳиш-истакларини қондирганимизга ва ҳурматга сазовор бо'лганимизга ишонтирдик". Скосзулек муассасанинг вазифаси Смитга зарур малакали ҳамширалик ва узоқ муддатли парвариш хизматларини ко'рсатиш эканлигини қо'шимча қилди.
Тадқиқотлар шуни ко'рсатадики, қамоқ жазоси "тезлаштирилган қаришга" олиб келиши мумкин, деменсия каби ҳолатлар умумий аҳолига қараганда "сезиларли даражада олдинроқ" пайдо бо'лиши мумкин. Скосзулек шундай деди: "Биз тез-тез узоқ муддатли қамоқдан чиққан одам 60 ёшда бо'лиши мумкин, аммо 90 ёшли одамнинг сог'лиг'и ҳолатига эга бо'лиши мумкин, деймиз".
Хабарларга ко'ра, Смит умрининг охирида деменсия билан касалланган. Баневисиус буни ББСга тасдиқламаган бо'лса-да, у Смит қарилик билан бог'лиқ муаммоларга дуч келаётганини айтди. "У 101 ярим ёшда эди", деди Баневисиус. "У узоқ умр ко'риш борасида жуда яхши натижаларга эришди."