АҚШ Халқаро суднинг юқори лавозимли амалдорларига қарши янги санксиялар эълон қилди
Трамп маъмурияти халқаро судни "ғиштма-ғишт" тарқатиб юборишга ваъда берди.
Қо'шма Штатлар Халқаро Жиноят Судининг (ХЖС) юқори лавозимли амалдорларига, жумладан, 2024-йилда уч йиллик ваколат муддатини бошлаган судя Томоко Аканега қарши янги санксияларни э'лон қилди.
АҚШ Давлат котиби Марко Рубио Трамп ма'мурияти ХЖС президенти Томоко Акане (япониялик) ва ХЖСнинг катта суд адвокати Абдоулае Сеега қарши санксиялар жорий этаётганини тасдиқлади. Бу ҳаракат ма'муриятнинг 120 дан ортиқ а'зо давлатлар томонидан уруш жиноятларини текшириш ваколатига эга бо'лган судни "тарқатиш" кампаниясининг со'нгги авж олишини англатади.
Рубионинг та'кидлашича, ушбу санксиялар о'тган йили Президент Доналд Трамп томонидан чиқарилган ва судга қаратилган буйруққа амал қилади. У Акане ва Сеени "ХЖСнинг ҳукумати ХЖС юрисдикциясига розилик бермаган амалдорларни тергов қилиш, ҳибсга олиш, ҳибсга олиш ёки судга бериш бо'йича ХЖСнинг са'й-ҳаракатларида" бевосита иштирок этганликда айблади.
Рубио қо'шимча равишда "Халқаро Жиноят Суди (ХЖС) коррупциялашган ва о'з ваколатларини қасддан суиисте'мол қилган ва ваколатларини ошириб юборган миллатлараро суддир. Биз унинг давлат суверенитетига тажовузига тоқат қилмаймиз" деб та'кидлади.
ХЖСга изоҳ бериш учун мурожаат қилинди, аммо на Президент Трамп, на Оқ уй янги санксиялар бо'йича баёнот бермади.
Ушбу со'нгги қадам Трамп ма'муриятининг аввалги ҳаракатларига асосланади, улар аллақачон камида 11 нафар ХЖС амалдорини, жумладан, то'ққиз судя ва бош прокурорни санксия қилган. Ушбу санксиялар активларни музлатиш, саёҳат тақиқлари ва АҚШ компанияларининг хизматларига чекловларни о'з ичига олади.
Аввалги санксиялар ХЖСнинг Афг'онистондаги АҚШ ходимларига нисбатан терговлари ва суд томонидан Бош вазир Бенямин Нетаняху каби юқори лавозимли Исроил амалдорларига қарши Г'азодаги уруш жиноятлари учун чиқарилган ордерларга жавобан жорий қилинган эди. Нетаняху бу айбловларни рад этиб, суд антисемитизмга асосланганини да'во қилмоқда. На АҚШ, на Исроил ХЖС а'зоси эмас.
Президент Трампнинг Халқаро Жиноят Судига қарши чиқиши унинг биринчи муддатига бориб тақалади, о'шанда у уни "таҳдид" деб атаган ва БМТ Бош Ассамблеясига АҚШга нисбатан "ҳеч қандай юрисдикция, қонунийлик ва ваколатга эга эмаслиги" ҳақида ма'лум қилган эди.
О'тган ой Рубио Халқаро Жиноят Судининг 125 а'зо давлатини АҚШ ҳукуматининг уни "г'иштма-г'ишт" демонтаж қилиш ташаббуси доирасида суддан чиқишга чақирди. Ушбу тобора ортиб бораётган босим шароитида АҚШ расмийси Вашингтон қайси давлатлар унинг илтимосини бажаришини "қизиқиш билан кузатишини" айтди.
2002-йилда ташкил этилган Халқаро Жиноят Суди а'зо давлатлар ичида ёки БМТ Хавфсизлик Кенгаши томонидан вазият ко'риб чиқилганда геноцид, инсониятга қарши жиноятлар ва уруш жиноятларини та'қиб қилиш учун халқаро юрисдикцияга эга.
Инсон ҳуқуқлари ташкилотлари Трамп ма'муриятининг са'й-ҳаракатларини танқид қилиб, уларни халқаро ҳуқуқни бузишга ва жазосизликка қарши кураш бо'йича глобал са'й-ҳаракатларга то'сқинлик қилишга уриниш сифатида ко'ришди. Ҳуман Ригҳц Ватчнинг халқаро адлия директори Лиз Эвенсон о'тган ҳафта "Трамп ма'мурияти кимни хоҳласа, шунча қамоқдан озод бо'лиш картасини қидирмоқда" деб изоҳ берди.
Эвенсоннинг со'злари АҚШнинг то'ртта етакчи инсон ҳуқуқлари гуруҳлари томонидан Трамп ма'муриятига қарши да'во аризаси билан бир вақтга то'г'ри келди, улар Халқаро жиноят судини (ХЖС) тугатиш кампаниясини конституцияга зид деб э'тироз билдиришди. Ҳуман Ригҳц Ватч, Очиқ Жамият Институти, Америка До'стлари Хизмати Қо'митаси ва Конституциявий Ҳуқуқлар Маркази Ню-Ёркдаги суд да'восида санксиялар уларнинг бутун дунё бо'йлаб геноцид, уруш жиноятлари ва инсониятга қарши жиноятлар учун адолатни та'минлашда суд билан ҳамкорлик қилиш қобилиятига то'сқинлик қилаётганини та'кидладилар.
Июн ойида учта ХЖС судяси - Канадалик Кимберли Прост, Угандалик Соломи Балунги Босса ва Бенинлик Реине Алапини-Гансоу ҳам ма'муриятни Ню-Ёрк федерал судида судга бериб, о'тган йили уларга нисбатан қо'лланилган санксиялар ноқонуний ва уларни жазолаш ва мажбурлаш учун суддан ташқари босим о'тказишга мо'лжалланганлигини та'кидладилар. О'ша пайтда Оқ уй расмийси Трамп санксияларни қо'ллашда Халқаро Фавқулодда Иқтисодий Ваколатлар Қонуни (ИЕЕПА) бо'йича о'з ваколатларидан қонуний равишда фойдаланганини айтди.
Санксиялар шахсларнинг ҳатто оддий молиявий операцияларни амалга ошириш қобилиятига ҳам сезиларли даражада то'сқинлик қилади, чунки АҚШ билан алоқаси бо'лган ёки долларда операцияларни амалга оширадиган банклар чекловларга риоя қилиши кутилмоқда.
Трамп лавозимга қайтганидан бери, Рубио бощилигидаги унинг ма'мурияти судга нисбатан янада тажовузкор позицияни эгаллади. Июл ойида судни тарқатиб юбориш кампаниясини э'лон қилган видео баёнотида Рубио Халқаро Жиноят Судини "низомлар, шартномалар ва халқаро ҳуқуқ деб аталадиган куч" дан фойдаланиб, "мамлакатимизга қарши уруш олиб бораётганликда" айблади. У қо'шимча қилди: "Бугунги кунда бу бизнинг сиёсий ва ҳуқуқий тизимимизнинг ҳар бир жиҳатига таҳдид солмоқда. Агар улар бизни суверенитетимиздан маҳрум қила олишларига ишонишса, биз уларга Америка қат'иятининг то'лиқ ма'носини о'ргатамиз".