АҚШ Венесуела нефтидан 13 млрд доллардан ортиқ даромад йиғди, лекин бу пулларнинг тақдири номаълумлигича қолмоқда — ФТ

Финансиал Тимес нашрининг ёзишича, Доналд Трамп маъмурияти Венесуела нефти савдосидан 13 миллиард доллардан ортиқ даромад йиғган, аммо бу маблағларнинг тақдири шаффоф тарзда ошкор этилмаяпти.

Январ ойида АҚШ Венесуеланинг ўша пайтдаги президенти Николас Мадурони ҳибсга олиб, вице-президент Делси Родригесни мамлакат раҳбари этиб тайинлаган эди. Шундан сўнг Трамп маъмурияти Венесуеланинг нефт экспорти устидан назоратни ўз қўлига олди ва айрим санксияларни бекор қилди.

ФТ маълумотларига кўра, нефтдан тушадиган даромадлар Венесуела ялпи ички маҳсулотининг қарийб чорак қисмини ташкил этади. Санксияларнинг юмшатилиши ўтган ой мамлакатда юз берган даҳшатли зилзилаларсиз ҳам инқирозда бўлган иқтисодиётга катта туртки бериши кутилган эди. Бироқ, АҚШ Венесуела нефтидан келиб тушадиган маблағлар устидан назорат ўрнатганидан олти ой ўтган бўлса-да, иқтисодчиларнинг фикрича, Венесуелада иқтисодий тикланиш аломатлари деярли сезилмаяпти. Бу АҚШ нефт даромадларини Каракасга тўлиқ миқдорда қайтармаган бўлиши мумкинлигидан далолат бериши мумкин.

Вашингтон бу маблағларнинг тақдири юзасидан турли баёнотлар берган: бир сафар тегишли фармонда ўз ролини “вақтинча сақловчи” деб кўрсаца, бошқа сафар президент Доналд Трамп АҚШ Венесуела нефтидан “катта пул ишлаётгани”ни айтган.

АҚШнинг ҳар иккала партияси вакиллари маъмуриятга босим ўтказиб, ушбу маблағларнинг қаерга йўналтирилгани ва уларни тақсимлашда коррупсиянинг олдини олиш учун қандай чоралар кўрилаётгани юзасидан тушунтириш беришни талаб қила бошлаган.

Конгресснинг таниқли аъзоси, демократ Хоакин Кастро ФТ нашри билан суҳбатда шундай деган: “Трампнинг Венесуелага бостириб кириши бошиданоқ нефт, ҳокимият ва коррупсия билан боғлиқ бўлган. Венесуеланинг миллиардлаб долларлик нефт даромадлари Трамп маъмурияти томонидан шаффофлик ва кафолатларсиз назорат қилиб келинмоқда”. У, шунингдек, бу тўғридаги маълумотлар Конгрессга очиқланмаётганини қўшимча қилган.

ФТ мустақил ҳисоб-китобларига таяниб, Венесуела нефтидан олиниши мумкин бўлган потенсиал даромадлар ҳажми 13 миллиард доллардан ошиши мумкинлигини ёзган эди. Кейинроқ президент Доналд Трамп нашрга жавобан амалда даромадлар “ҳатто бундан ҳам кўпроқ” эканини қайд этди.

ФТнинг ёзишича, Венесуела ҳукумати ҳозирда АҚШ назорати остида бўлган нефт савдосидан тушган даромадларни кузатиб бориш учун махсус веб-сайтни ишга туширган, бироқ унда фақат март ойида амалга оширилган 300 миллион долларлик ўтказма қайд этилган, холос.

24-июн куни мамлакатда содир бўлган иккита кетма-кет вайронкор зилзиладан сўнг Венесуела нефтидан олинган даромадлар тақдири янада долзарб масалага айланди. БМТ ҳисоб-китобларига кўра, биргина бинолар ва инфратузилмага етказилган зарарнинг ўзи 37 миллиард долларни ташкил этади.

Обама маъмуриятида Оқ уйнинг Лотин Америкаси бўйича собиқ юқори мартабали мулозими сифатида фаолият юритган Бенжамин Геданнинг сўзларига кўра, агар демократлар ноябр ойида Конгресснинг бир ёки иккала палатаси устидан назоратни қўлга кирица, нефтдан келиб тушган маблағларни текшириш имконига эга бўлади.

Январдаги рейддан кўп ўтмай, президент Трамп даромадларни шахсан ўзи назорат қилишини айтган. Ўшандан бери маъмурият нефт маблағларидан нима мақсадларда фойдаланилиши мумкинлиги ҳақида турли баёнотлар бериб келмоқда, деб ёзади ФТ.

Хусусан, январ ойидаги дастлабки фармонда маблағлар Венесуела ҳукуматининг мулки ҳисобланиб, АҚШ ҳукумати “вақтинчалик сақловчи ва бошқарувчи” сифатида уларни ўз ҳисобварақларида сақлаши айтилган эди. Бироқ АҚШ Энергетика вазирлигининг баёнот беришича, маблағлар “Америка ва Венесуела халқлари манфаати учун” сарфланади. Июн ойида Трамп АҚШ нефт даромадлари орқали Венесуеладаги ҳарбий операция харажатларини “28 баробар” қоплаб олганини ва бунга қўшимча равишда “катта пул ишлаётганини” маълум қилган.

“Бу урушда ғалаба қозониш учун 48 дақиқа кетди, — дея таъкидлаган Трамп. — Биз миллионлаб баррел нефт олиб чиқдик”.

Апрел ойида Давлат департаментининг юқори мартабали мулозими Майкл Козак Венесуелага нефт даромадларидан тахминан 3 миллиард доллар юборилганини ва КПМГ банк ҳисобварақларини аудитдан ўтказаётганини маълум қилган. Унинг сўзларига кўра, маъмурият ушбу маблағлар тўғрисида ҳар чоракда ҳисобот тақдим этиши керак эди, бироқ Ташқи ишлар қўмитасидаги демократлар ўшандан бери ҳеч қандай маълумот олмаганликларини айтишмоқда.

АҚШ расмийларига кўра, нефт маблағлари устидан назорат Чавистлар режимининг асосий аъзоси бўлган ва айни пайтда мамлакатни қисман Вашингтон кўрсатмалари билан бошқараётган Родригесга таъсир ўтказиш мақсадида қўлланилган.

15-июл куни Конгрессдаги тингловда Козак: “Бу уларнинг пули, лекин… улар биздан рухсат олишлари керак”, дея қайд этган. Унинг сўзларига кўра, ҳукумат ходимларининг маошлари ва нефт саноати ускуналари каби харажатларни қоплаш учун маблағлар ажратилган. Давлат департаменти баёнотига кўра, ушбу тизим доирасида “Венесуела иқтисодиётига миллиардлаб доллар ажратилган”. “Маблағларнинг Венесуела халқига фойда келтираётганини таъминлаш учун молиявий мониторинг олиб борилмоқда”, дейилади департамент хабарида. Ғазначилик департаменти расмийсининг қўшимча қилишича, “АҚШ ҳукумати васий сифатида январ ойидан бери Родригес ҳукумати билан расмий давлат харажатлари, жумладан, давлат хизматчиларининг иш ҳақи учун маблағларни тезда тақсимлаш ва Венесуела тизимида ликвидликни таъминлаш бўйича иш олиб бормоқда”.

Кўплаб иқтисодчилар бу йил Венесуела иқтисодиёти жадал тикланишини кутишган, чунки январ ойигача мамлакат АҚШ санксияларини четлаб ўтиш учун халқаро бозорларда нефтни катта чегирма билан сотишга мажбур бўлаётганди. Ҳукумат нефт ва газга сармояларни жалб қилиш мақсадида ресурслар тўғрисидаги янги қонунни жорий этди ва бу йил ишлаб чиқариш ҳажми бироз ошди.

Бироқ Вашингтондаги Иқтисодий ва сиёсий тадқиқотлар марказининг венесуелалик иқтисодчиси Франсиско Родригеснинг таъкидлашича, биринчи чоракдаги 2,5 фоизлик расмий ўсиш суръати сўнгги қарийб беш йилдаги энг паст кўрсаткичдир. Мутахассис Венесуела иқтисодиёти биринчи чоракда кутилганидек жадалроқ ўсмаганини АҚШ нефт даромадларининг тўлиқ миқдорини Венесуела ҳукуматига ўтказиб бермагани билан боғламоқда.

Венесуелага ихтисослашган Эсоаналíтиса консалтинг ширкати директори Алехандро Грисантининг сўзларига кўра, сўнгги икки ойда мамлакатга йирик миқдорда доллар оқими кириб келаётганига оид белгилар кузатилган. У йилнинг тўртинчи чорагида иқтисодиёт жонланишини кутаётган эди, бироқ зилзила бу жараённи келаси йилнинг ўрталарига суриб юбориши мумкинлигини таъкидлади.

Зилзиладан сўнг амалдаги давлат раҳбари Делси Родригес мамлакат ташқарисидаги маблағлардан, жумладан, ХВЖ тасарруфидаги ва суд жараёни якунлангунига қадар Англия банкида сақланиши кўзда тутилган Венесуела олтинидан фойдаланиш имкониятини қўлга киритиш учун ҳаракат қилмоқда.

АҚШ табиий офат оқибатларини бартараф этиш учун 386 миллион доллар ёрдам ажратди ва саъй-ҳаракатларга кўмаклашиш учун Венесуелага юзлаб аскарларини юборди.

АҚШнинг Каракасдаги муваққат ишлар бўйича вакили Жон Баррет нефт даромадлари ҳисоб рақамларидаги пуллар ҳам “айнан шу қайта тиклаш ишлари учун” ажратилаётганини таъкидлаган, лекин маблағлар миқдорига аниқлик киритмаган.

АҚШ расмийларига кўра, нефтдан олинадиган тахминий даромадлар кўрсаткичи тоғ-кон саноати экспортидан тушадиган даромадларни ўз ичига олмайди, уларнинг бир қисми ҳам Трамп маъмурияти томонидан йиғиб олинмоқда.