АҚШ президентларини кўздан яшириш учун Махфий хизматнинг "қобиқ ўйини" ичида

**Махфий хизматнинг "қобиқ о'йини": АҚШ президентлари қандай қилиб ко'з о'нгида яширинган**

**Доналд Трамп махфий равишда Аир Форсе Оне самолётидан овқатланиш юк машинасида олиб ташланганми?**

8-июл куни АҚШ президенти Доналд Трамп Туркияда НАТО саммитидан жо'наб кетаётган Аир Форсе Оне самолётига чиқаётгани ко'ринди. Бироқ, хабарларга ко'ра, Боеинг самолёти Анқарадан жо'наб кетганидан со'нг, президент яширинча овқатланиш юк машинаси орқали Боеинг 757 нинг ҳарбий версияси бо'лган С-32А самолётига о'тказилган ва кейин у уни Буюк Британиядаги РАФ Милденҳаллга олиб борган. Аир Форсе Оне самолётида қолганлар Трампнинг ё'қлигидан бехабар бо'лишган ва бу бехосдан тузоққа айланган.

Махфий хизмат ҳақида ко'п ёзган муаллиф Роналд Кесслернинг со'зларига ко'ра, бу турдаги алдаш одатий ҳол эмас. "Бу жуда кенг тарқалган", деди Кесслер. "Президентга зарар етказмоқчи бо'лган ҳар бир кишини чалг'итиш стратегияларининг узоқ тарихи бор."

Президент хавфсизлиги соҳасида тажрибага эга бо'лган собиқ юқори мартабали Махфий хизмат агенти Роберт Макдоналд ББСга кортеж операциялари пайтида кичикроқ миқёсдаги алдовлар тез-тез қо'лланилишини ма'лум қилди. Ко'пинча ко'плаб хавфсизлик ва ёрдам машиналари, тез ёрдам машиналари ва Оқ уй мухбирларини олиб юрадиган микроавтобуслардан иборат бо'лган бу кортежлар одатда иккита "Ҳайвон"ни - президентни олиб юрадиган кенгайтирилган лимузинни о'з ичига олади. Бир транспорт воситаси президентни ташийди, иккинчиси эса ё'лда позицияларни алмаштириб, алдов вазифасини бажаради.

"Буни биз "қобиқ о'йини" деб атаймиз", деб тушунтирди Буш ма'мурияти даврида ушбу транспорт воситаларидан бирини бошқарган Макдоналд. "Ҳатто Вашингтонда ҳам, агар биз Эндрюсга [Биринчи ҳаво кучлари учадиган Эндрюс қо'шма базаси] борсак, бу иккита лимузин позициясини о'згартирарди, худди автомагистрал ё'л о'тказгичи остидагидек." У қо'шимча қилди: "Аммо бу кортеждаги ёки о'ша туннелдагилардан бошқа ҳеч ким ко'рмайдиган жойда содир бо'ларди. Ёмон одамни чалкаштириш учун турли хил нарсалар ишлатилади." Президент кортежидаги транспорт воситаларининг тартиби ко'пинча саёҳат пайтида о'згаради.

Худди шундай, президентнинг вертолёти бо'лган Марине Оне мунтазам равишда уч кишидан иборат гуруҳларда учиб, АҚШ раҳбарини потенциал таҳдидлардан қайси вертолёт олиб кетаётганини яшириш учун позицияларини о'згартиради.

Мураккаб, юқори хавфли халқаро саёҳатлар учун янада мураккаброқ алдовлар қо'лланилади. Махфий хизматнинг собиқ агенти Пол Эклофф ББС Жаҳон хизматининг Невшоур дастурига самолётни алмаштириш "тез-тез содир бо'лмаса-да", "Махфий хизмат ва ижро этувчи ҳимоядаги бошқа ходимлар доимо эга бо'ладиган вариант" бо'либ қолишини айтди. У қо'шимча қилди: "Президент уруш зоналарига саёҳат қилганда, душманда қайси самолёт ёки қайси ҳаракатни амалга ошириши ҳақида шубҳа уйг'отиш учун ко'пинча тактика ва техникалар қо'лланилади".

Масалан, 2000-йил март ойида о'ша пайтдаги президент Билл Клинтон Ҳиндистондан Исломободга (Покистон) белгиланмаган ижро этувчи самолётда учиб, Аир Форсе Оне либосидаги алдовчи самолётдан кейин қо'нди. Уч йил о'тгач, Оқ уй президент Жорж Буш Шукрона кунини Техасда о'тказишини э'лон қилди, аммо у Баг'додга қора Аир Форсе Оне самолётида етиб келди. 2023-йилда Жо Байден ҳам яширинча Украинага олиб кетилган, унда битта мухбир ва битта фотографдан иборат матбуот анжумани қисқартирилган. Ушбу учала ҳолатда ҳам ҳамроҳлик қилаётган ОАВ фирибгарликдан хабардор бо'лган, аммо бу ҳақда реал вақт режимида хабар бермасликни со'раган.

Трампни олиб кетаётган С-32А самолёти РАФ Милденҳаллга қо'нди. Ушбу со'нгги ҳодисада сезилган таҳдиднинг аниқ моҳияти нома'лумлигича қолмоқда. Махфий хизмат изоҳ бермади ва Оқ уй бу хабарларни на тасдиқлади, на рад этди, фақат президентни ҳимоя қилиш учун барча мавжуд воситалардан фойдаланишини айтди.

Мутахассисларнинг та'кидлашича, фавқулодда режалар ишлаб чиқилаётган бир пайтда, Махфий хизмат мослашувчанликни сақлаб қолиши ва янги таҳдидларга, айниқса хорижга жавобан импровизация қилишга тайёр бо'лиши керак. Макдоналднинг фикрича, Президент Трампни самолётдан яширинча олиб чиқиш бо'йича фавқулодда чоралар потенциал хавф жиддий деб ҳисобланганини, эҳтимол бир нечта агентликлар томонидан ко'риб чиқилганини ко'рсатади.

"Бу менга Туркиядаги таҳдид даражаси нисбатан катта ва анча юқори эканлигини ко'рсатади", деди Макдоналд ва президентнинг ходимлари, Махфий хизмат ва Оқ уй ҳарбий идораси деярли дарҳол огоҳлантирилганини та'кидлади. "Бу одамлар, эҳтимол, бир хонада то'планишган ва уларга бу разведка ма'лумотлари тақдим этилган", деб тушунтирди Макдоналд. "Ва ҳар қандай разведка ма'лумотларидан таҳдидни ё'қ қилиш режаси тузилган."

Ироқ ва Афг'онистонда хизмат қилган ва махфий миссияларни бошқарган 26 йиллик Марказий разведка бошқармаси фахрийси Марк Полимеропулос Макдоналднинг баҳосини такрорлади. "Бунинг асосий қисми таҳдиднинг табиати ва Махфий хизмат бундай алдамчилик операциясини амалга ошириши учун шунчалик жиддий бо'лганки", деди у.

Полимеропулоснинг со'зларига ко'ра, муҳим савол шундаки, ҳукумат ва разведка ҳамжамияти самолётдагиларни огоҳлантириш мажбуриятига эгами ёки ё'қми. "Айтайлик, самолёт осмондан учириб юборилган ва биз бу ҳақда билганмиз", деб та'кидлади у. "Биз буни қилмаймиз... қила олмаймиз. Агар биз ИСИС Москвадаги нишонга ҳужум қилишини билсак, биз русларни огоҳлантирамиз. Нима учун биз русларни огоҳлантирамиз? Чунки агар унда Америка фуқароси ҳалок бо'лса, биз бунга ё'л қо'ёлмаймиз."

Самолётда қолганлар дуч келадиган хавф даражаси ёки умуман хавф остида бо'лганми ёки ё'қми, ҳали ҳам нома'лум. Бортдаги журналистлар дераза пардаларини ёпиқ ҳолда сақлаш бо'йича бир неча бор ко'рсатмалар берилганини хабар қилишди, бу амалиётни Макдоналд "кам учрайдиган ҳолат" деб та'рифлади ва ё'ловчиларни ҳимоя қилиш бо'йича доимий са'й-ҳаракатлардан далолат беради. "Кимдир ко'риши мумкин бо'лган, пардалар ко'тарилган ва деразалари ёритилган катта самолёт тепада учиб юрганида, бу кимгадир бу ма'лум бир турдаги самолёт эканлигини айтиши мумкин", деди у. "Мен шаффофлик зарурлигини қадрлайман, лекин [ё'ловчилар] ҳам ё'л-ё'лакай иштирок этадилар. Биз сиз ва барчанинг уйга сог'-саломат етиб боришини та'минлашимиз керак."

Макдоналд қо'шимча қилдики, Махфий хизмат потенциал таҳдидларни ошкор қилиш ёки ҳимоя операцияларини батафсил баён қилиш бо'йича ҳеч қандай қонуний мажбуриятга эга эмас. Бундай қарорлар Оқ уй ёки бошқа агентликларга бог'лиқ бо'лади. "Махфий хизмат жамоатчилик билан алоқалар билан шуг'улланмайди", деб та'кидлади у. "Биз номимиздан ко'риниб турибдики, сирларни сақлашда жуда яхшимиз. Ҳамма ҳамма нарсани билиши шарт эмас."

**Тегишли хабарлар:**

* Хабарларга ко'ра, Трамп Эрон таҳдиди туфайли махфий самолёт алмашинуви пайтида овқатланиш юк машинасида яширинган.

* Венс жамоасидаги Махфий хизмат агенти ма'лумотлар сиздирилишида гумон қилиниб, тергов остида.* Оқ уй яқинида Махфий хизматга қарата о'т очган гумондор о'лдирилди.