АҚШ ўз кучларини Ироқдан бутунлай олиб чиқмоқда. Бу нимани англатади?

АҚШ Ироқдаги кучларини тўлиқ олиб чиқмоқда. Бу нимани англатади?

АҚШ қўшинлари 30-сентабрга қадар Ироқдаги сўнгги базаларини тарк этишга тайёргарлик кўрмоқда, деб хабар берди.

Нашр ёзишича, 20 йилдан ортиқ давом этган урушда 4500 нафар америкалик ҳалок бўлган бу мамлакатда бугун Эроннинг таъсири кучли, Теҳрон ва унинг иттифоқчилари эса АҚШнинг чиқиб кетишини ғалаба сифатида нишонламоқда.

Ироқ хавфсизлик бўйича экспертларининг айтишича, 2024-йилда президент Жо Байден маъмурияти даврида келишилган ва ҳозир Доналд Трамп маъмурияти томонидан Эрон билан уруш шароитида ҳам амалга оширилаётган қўшинларни олиб чиқиш жараёни Теҳрон ва унинг қудратли иттифоқчиларига кенгроқ эркинлик бериши, шу билан бирга АҚШнинг бошқа душманларига, жумладан ИШИДга ҳам қайта куч тўплаш имконини яратиши мумкин.

Бу жараён Ироқ ҳудудида қолган 2500 нафар ҳарбий хизматчини олиб чиқишни тўлиқ якунлашни англатади. Уларнинг кетиши АҚШ бощилигида ИШИД террорчилик гуруҳига қарши олиб борилган 12 йиллик Инҳерент Ресолве (“Қатъий қарор”) операциясига нуқта қўяди. Ўша пайтда гуруҳ мамлакат бўйлаб ва қўшни Сурияда илдамлаётган эди.

“Эрон коалициянинг чиқиб кетишидан стратегик жиҳатдан манфаат кўради, чунки бу Теҳроннинг Ироқдаги таъсирига йиллар давомида тўсиқ бўлиб келган ҳарбий ҳозирликни бартараф этади”, — дейди ироқлик хавфсизлик таҳлилчиси Жасим ал-Баҳадилий.

Унинг фикрича, эронпараст қуролли гуруҳлар бу чиқиб кетишни нафақат ўз ҳаракатларининг ғалабаси деб талқин қилади, балки “бу суръатни хавфсизлик ва сиёсий қарорлар қабул қилишда янада катта таъсирга айлантиришга интилади”.

Эрон томонидан қўллаб-қувватланувчи қуролли гуруҳларни бирлаштирган Ироқ Исломий қаршилик ҳаракати қўмондонларидан бири Абу Мужтабо ал-Ёсирий АҚШ қўшинларининг чиқиб кетишини “Ироқ исломий қаршилик гуруҳлари ва шарафли ироқликларнинг тарихий ғалабаси ҳамда Америка лойиҳасининг қақшатқич мағлубияти” деб атади.

“30-сентабр куни биз Ироқ тарихидаги қора саҳифанинг ёпилишини ва босқинчиларнинг ўз иродасини мамлакатимизга ўтказишдаги муваффақияцизлигини нишонлаймиз, — деди у Реутерс агентлигига. — Ироқ ўз суверенитетини хорижий кучлар эмас, балки халқнинг қаршилиги ва иродаси таъминлашини исботлади”.

“1-октабр Ироқ давлатчилигида янги бир тарихий кунга айланади: мамлакат ҳар қандай хорижий ҳарбий ҳозирликдан халос бўлади ва ўз ҳудуди устидан миллий суверенитетини тўлиқ тиклайди”, — деди Ироқ бош вазири Али аз-Зайдий.

Таъкидланишича, ушбу сана “Мустақиллик куни” сифатида нишонланиб, расман 4 кунлик дам олиш кунлари эълон қилинади.

АҚШ кучларининг тўлиқ чиқиб кетиши аксарият ироқликлар томонидан маъқулланаётган бўлса-да, Эронга алоқадор гуруҳларнинг кучайишидан хавотирда бўлганлар бу қадамни шошма-шошарлик деб ҳисобламоқда.

АҚШ кучлари 2003-йилда Саддам Ҳусайнни ағдариш мақсадида Ироққа кирган, шундан сўнг мамлакатда шиалар етакчилигидаги ҳукумат ўрнатилган ва 2011-йил охирида чиқиб кетган.

Орадан уч йил ҳам ўтмай, улар 2014-йилдан 2017-йилгача бўлган катта урушда Ироқ кучларига ИШИДни мағлуб этишда ёрдам бериш учун қайтган.

“Ироқ эркинлиги” операциясида қарийб икки баробар кўпроқ америкалик ҳалок бўлган — бу 2021-йилда АҚШ қўшинларининг шошилинч чиқиб кетиши билан якунланган Афғонистондаги урушдаги йўқотишлардан анча кўп.

Сўнгги йилларда Ироқ бир вақтнинг ўзида ҳам АҚШ, ҳам Эрон билан яқин сиёсий ва ҳарбий алоқаларни сақлаб келган ягона давлат бўлди, бироқ бу давлатлар баъзан Ироқ ҳудудидан прокси жанг майдони сифатида фойдаланди.

АҚШ 2020-йилда Бағдод аеропортига берилган зарба билан Эроннинг бош қўмондони Қосим Сулаймонийни ўлдирганди. Эрон иттифоқчилари эса бир неча бор АҚШ базаларига ҳужум қилди, бу эса баъзан жавоб зарбаларига сабаб бўлди.

Бу йил Эрон билан бўлган тўқнашувларда ҳалок бўлган 18 нафар америкалик ҳарбий хизматчининг 7 нафари Ироқда жон берди. Сўнггиси июл ойида Арбил яқинидаги базада дронни назорат остида портлатиш чоғида ҳалок бўлган армия сержанти эди.

Ўзининг асл мақсади Америка қўшинларини бутун Яқин Шарқдан чиқиб кетишга мажбур қилиш эканини айтадиган Эрон АҚШнинг Ироқдан чиқиб кетишини бутун минтақа бўйлаб иттифоқчи қуролли гуруҳлардан иборат ўз “қаршилик ўқи”нинг ғалабаси сифатида талқин қилмоқда.

Америкаликлар мамлакатни ва минтақани тарк этгач, “Ироқда мустаҳкам хавфсизлик қарор топади”, деди Эрон парламентининг Миллий хавфсизлик комиссияси раиси ўринбосари Амир Ҳаёт Муқаддам.

Эрон “Америка қўшинларининг Ироқдан чиқиб кетишини олқишлайди ва, шубҳасиз, буни қўллаб-қувватлайди”, деди у Эрон парламенти ахборот хизматига. “Қаршилик гуруҳлари ҳозирда чора кўрмоқда, баъзан Америка қўшинларини нишонга олиб, уларга қарши турмоқда”.

Вашингтон Ироқдаги эронпараст гуруҳларни Теҳрон кўрсатмаси билан қўшни давлатларга ҳужумлар уюштириш, жумладан, шу ойда Саудия Арабистонининг йирик нефт қувурига зарба бериш орқали Яқин Шарқдаги кенгроқ можарода рол ўйнаётганликда айблади. Бағдод ҳукумати эса уларнинг таъсирини жиловлашга ҳаракат қилаётганини таъкидламоқда.