АҚШ Эронни иқтисодий яккалаб қўйиш бўйича мисли кўрилмаган режа тайёрламоқда
Вашингтон Эронга қарши янги, «мисли кўрилмаган» иқтисодий санксиялар пакетини тайёрламоқда. Янги чоралар Теҳрондан нефт харид қилаётган компаниялар ва мамлакатларга, жумладан Хитойга ҳам таъсир қилиши мумкин.
АҚШ Эронни иқтисодий жиҳатдан бутунлай яккалаб қўйишга қаратилган мисли кўрилмаган режа устида ишламоқда, деб маълум қилди АҚШ молия вазири Скотт Бессент.
Бессентнинг сўзларига кўра, келгуси ҳафта янги эълонлар кутилмоқда ва АҚШ Эроннинг иқтисодий изоляцияси тарихида ҳали кузатилмаган чораларни қўллашни режалаштирмоқда. Унинг таъкидлашича, бу янги чоралар Эрон портларини қамал қилишни давом эттиришни ҳам ўз ичига олган "қўшалоқ зарба" стратегиясининг бир қисми бўлади. АҚШ Теҳрон устидан босимни кучайтириш ҳамда Эроннинг экспорт ва импортини чеклаш ниятида.
Янги чоралар Эрон нефтини сотиб олувчиларга таъсир қилиши мумкин. Эҳтимолий чоралардан бири – Теҳрондан харидларни давом эттираётган компаниялар ва мамлакатларга, жумладан, Хитойга нисбатан иккиламчи санксиялар жорий этишдир. Бундай қадам Пекиннинг жавоб чораларига сабаб бўлиши ва жаҳон энергетика бозоридаги босимни янада кучайтириши мумкин.
Блоомберг маълумотларига кўра, 2018-йилдан бери АҚШ Эронга қарши 2200 га яқин санксия қўллаган. Шунга қарамай, кўп йиллик санксиялар сиёсати Теҳронни ядровий дастуридан ва Ҳўрмуз бўғози устидан назоратдан воз кечишга мажбур қила олмади. Ислом инқилоби қўриқчилари корпуси (ИИҚК) бош қўмондони маслаҳатчиси Муҳаммад Ризо Нақдий 12-август куни Теҳрон ўз хавфсизлигини таъминлаш чораларидан бири сифатида можарони Доналд Трампнинг президентлик муддати тугагунига қадар чўзиш вариантини кўриб чиқаётганини маълум қилган.
Июн ойида томонлар ўт очишни тўхтатишга келишиб олган, бироқ узоқ муддатли ечим бўйича музокаралар боши берк кўчага кириб қолган. Август ойида АҚШ Эроннинг ҳарбий-денгиз блокадасини чекланмаган муддатга сақлаб қолишга тайёрлигини билдирди. Вашингтон эркин кема қатновини таъминлашни талаб қилаётган бўлса, Теҳрон бўғозни тўлиқ очиш эвазига ён берилишини талаб қилмоқда. Эроннинг шартлари орасида санксияларни бекор қилиш, Америка кучларини олиб чиқиб кетиш ва урушдан кўрилган зарарни қоплаш бор.
Эрон иқтисодиёти аллақачон жиддий зарар кўрган. Расмийларнинг ҳисоб-китобларига кўра, апрел ойида урушдан кўрилган зарар 270 миллиард доллардан ошган. АҚШ ва Исроил зарбалари Эрон саноатининг бир қисмини йўқ қилган. Мамлакатнинг энг йирик пўлат қуйиш корхоналари ва нефт-кимё мажмуалари ҳужумга учраган. ФТ маълумотларига кўра, уруш сабабли 2 миллионга яқин одам ишидан айрилган. Ёз бошларида Эрондаги йиллик инфляция 90 фоизга яқинлашди.
Жанговар ҳаракатлар аллақачон Яқин Шарқдан нефт етказиб беришнинг кескин қисқаришига олиб келди. Форс кўрфази мамлакатларидан нефт ва конденсат экспорти июл ойида кунига тахминан 10,7 миллион баррелни ташкил этди – бу урушдан олдинги даражадан 40 фоизга паст. Можаро бошланишидан олдин жаҳон нефт ва газ таъминотининг бешдан бир қисми ўтадиган Ҳўрмуз бўғози орқали ҳаракатланиш ҳамон тўсиб қўйилган.