Англиядаги дўкон ўғрилиги муаммоси ва бунга замин яратаётган ашаддий ҳуқуқбузарлар
Англия бўйлаб содир этилган 28 415 та дўконлардаги ўғрилик жиноятига атиги 270 киши алоқадор бўлган, деб топди BBC таҳлили.
Англиядаги дўкон ўғрилиги инқирози ва уни юзага келтираётган ашаддий жиноятчилар
Полиция вазирининг таъкидлашича, ашаддий дўкон ўғрилари «жазоланишларини билишлари» керак.
Жефф Эшман ўз жиноий фаолиятининг энг авж олган даврида ҳар куни дўконлардан 400 дан 500 фунт стерлинггача бўлган товарларни олиб чиқиб кетганини айтади.
«Бу ақл бовар қилмайдиган даражада эди», дейди у героин ва кокаинга бўлган қарамлигини қондириш учун Гастингсдаги дўконлардан қанча ўғирлик қилганини тасвирлаб.
«Мен узоқ вақт давомида бу одамларга қанчалик азоб, қайғу ва умидсизлик етказганимни биламан».
Эндиликда дўкон ўғрилиги Эшман учун ўтмишда қолди, аммо у каби ашаддий жиноятчилар бутун Англия бўйлаб жамиятга зарар етказишда давом этмоқда.
Биз полициядан 2020-21 ва 2025-26 йиллар оралиғида ҳар бир полиция маҳкамаси дўкон ўғрилиги жиноятлари билан энг кўп боғлаган 10 нафар гумонланувчи ҳақида сўрадик.
Жавоблар шуни кўрсатдики, биз билан маълумот алмашган 27 та полиция маҳкамаси томонидан қайд этилган 28 415 та жиноят атиги 270 нафар гумонланувчи билан боғлиқ бўлган.
Бу бир кишига ўртача 105 та жиноят тўғри келишини англатади — ва бу фақат ўғрилик ҳақида полицияга расман хабар берилган ва ходимлар гумонланувчини аниқлаган ҳолатларнигина ўз ичига олади.
Аниқланганлар орасида Сассексдаги бир гумонланувчи бўлиб, у 247 та дўкон ўғрилиги жиноятига алоқадор деб топилган, бу эса деярли ҳар 10 кунда битта хабар қилинган жиноятга тўғри келади.
Полиция вазири Сара Жонс дўкон ўғрилигини «жуда узоқ вақт давомида жазосиз қолиб кетган зарарли жиноят» деб атади.
У шундай деди: «Улар қилган ишлари учун жазоланишларини билишлари керак».
Расмий маълумотларга кўра, Англия ва Уэльс бўйлаб полиция маҳкамалари (Британия транспорт полициясидан ташқари) фақатгина 2025-26 йилнинг ўзида 502 011 та дўкон ўғрилиги жиноятини қайд этган.
Бу ишларнинг ярмидан кўпи гумонланувчи аниқланмасдан ёпилган.
Ҳукуматнинг билдиришича, ашаддий дўкон ўғриларига қарши курашиш учун қамоқ жазоси ва гиёҳвандликдан даволаш билан бир қаторда, жиноятчиларнинг маълум дўконлар ёки ҳудудларга ташриф буюришини тақиқловчи технологиялар ёки суд қарорлари каби бошқа усулларни ҳам кўриб чиқмоқда.
Гастингсда Эшман бир пайтлар ўзининг «биринчи рақамли душмани» деб атаган одам билан юзма-юз келтирилди.
Жон Боунас соҳилбўйи шаҳридаги дўконларни қўллаб-қувватловчи, жумладан, жиноятчиликни камайтириш учун биргаликда ишлайдиган жамоага раҳбарлик қилади.
«Сиз, бу шаҳар ва дўкон ўғрилиги, — деди Боунас унга, — бу ўзига хос бир тарих».
Жон Боунас (чапда) Жеффга улардан бир қадам олдинда юришга «кўпинча муваффақ бўлганини», аммо «охир-оқибат сизни қўлга туширганимизни» айтди
Боунас ҳали ҳам дўкон ўғрилигининг маҳаллий корхоналар ва уларнинг ходимларига таъсирини кўриб келмоқда.
«Тизим шунчалик кўп одамларни ноумид қолдираётгани ачинарли», деди у. «Бунинг оқибатида пештахтага бир нечта нарсаларни қўйиш учун атиги минимал иш ҳақи оладиган ёш ходимлар кўпинча жуда зўравон кимсаларга дуч келишмоқда.
«Игна ва пичоқ билан таҳдид қилиш ҳолатлари бор ва ёш дўкон ходими кундан-кунга бундай нарсаларга дуч келмаслиги керак».
Ички ишлар вазирлиги 2026 йилдаги Жиноят ва полиция фаолияти тўғрисидаги қонун орқали Англия ва Уэльсда чакана савдо ходимига ҳужум қилишни алоҳида жиноий жавобгарликка тортадиган қилди.
Айбдор деб топилганлар олти ойгача қамоқ жазоси ва чекланмаган миқдордаги жаримага тортилиши мумкин.
Кентерберидаги дўкон менежерларидан бири ўз ходимларига дўкон ўғрилари томонидан ҳужум қилинишини кўриш «ҳақиқатан ҳам хафа қиларли» эканини айтди.
Лаурисса Вулгар шундай деди: «Ҳамкасбларим буюмларни қайтариб олишга ҳаракат қилишганда, улар билан олишишган. Бизни ҳақорат қилишди, жуда кўп оғзаки ҳақоратлар бўлди».
Қаттиқроқ қонунлар баъзи одамларни икки марта ўйлаб кўришга мажбур қилиши мумкин бўлса-да, зўравон дўкон ўғриларини тутиш ва жавобгарликка тортиш қобилияти ҳам муҳим бўлади.
2025-26 йиллардаги дўкон ўғрилиги жиноятларининг тахминан бешдан бири айблов ёки судга чақирув билан якунланган, 285 667 та хабар қилинган жиноят эса ҳали ҳам очиқ ёки ҳеч қандай чора кўрилмасдан ёпилган.
Баъзи чакана савдогарлар BBC'га ҳибсга олишни таъминлаш учун гумонланувчиларни ўзлари аниқлашлари керак бўлганини айтишди.
Ўтган йили дўкон ўғрилари Дион Смитнинг устахонасидан 1000 фунт стерлинглик олтин тақинчоқларни ўғирлаб кетишганда худди шундай бўлган эди.
У Лидсда 16 йилдан бери ушбу бизнесни бошқариб келади ва сўнгги 5-10 йил ичида дўкон ўғрилиги «назоратдан чиқиб кетганини» айтди.
Унинг рафиқаси дўкон ўғрилари ўғирланган буюмларни иккинчи қўл дўконида сотаётганини суратга олган, бироқ бизнес эгалари суратларни ижтимоий тармоқларга жойлаштирмагунча полиция уларнинг шахсини аниқлай олмаган.
«Бизга жуда кўп шарҳлар ёзишди ва одамлар уларнинг кимлигини ва қаерда яшашини билишларини айтиб хабар юборишди», деди Смит.
Ижтимоий тармоқларда дўкон ўғриларининг шахси аниқлангандан сўнг, Дион Смит полиция ўғирланган буюмларни қайтариб олишга ва ҳибсга олишга ёрдам берганини айтди.
Смит қўшимча қилди: «Оқибатлари бўлиши керак; биз уларни тўхтатиб қоладиган бирор нарса ўйлаб топишимиз керак, чунки ҳозирги вақтда уларга хоҳлаган нарсасини қилиш учун яшил чироқ ёқиб қўйилган; улар ўзбошимчалик қилишмоқда».
Лондондаги City St George’s университети криминология профессори Эммелин Тейлорнинг айтишича, дўкон ўғрилиги уюшган жиноятчилик томонидан ҳам авж олдирилмоқда.
«Пандемиядан кейин биз Буюк Британия кўчаларида дўкон ўғрилиги эпидемияси деб таърифланган ҳолатни кўрдик», деди у.
«Биз уюшган жиноятчилар жуда аниқ буюмларни ўғирлаётганини, бутун пештахталарни бўшатиб, уларни бошқа бозорларда, эҳтимол онлайн тарзда, эҳтимол машина юкхонаси сотувларида сотаётганини кўрмоқдамиз», деб тушунтирди у.
«Аммо бизда маҳаллий ашаддий жиноятчилар ҳам бор, бу шахслар гиёҳвандликдан азият чекаётган бўлиши мумкин, улар товарларни қаерда сотишни аллақачон билишади».
Профессор Эммелин Тейлорнинг айтишича, 2025-26 йилларда ўтган йилга нисбатан бироз пасайиш кузатилганига қарамай, дўкон ўғрилиги нисбатан юқори даражада қолмоқда
Икки йил олдин Opal махсус полиция бўлинмаси уюшган чакана савдо жиноятчилигига қарши курашиш гуруҳини тузди, у кўпинча бир нечта полиция ҳудудларида ишлайди.
Илгари ушбу бўлинмани бошқарган собиқ детектив бош супермаркет Жим Тейлорнинг айтишича, бу уларга уюшган жиноий гуруҳларни бутун мамлакат бўйлаб содир этилаётган жиноятлар билан боғлашга ёрдам беради.
«Дўконлар ва полиция кучлари ўртасидаги мувофиқлаштириш йўқлигидан фойдаланиб, катта миқдорда пул ишлаб топаётган шахслар бор», деди у.
Битта иш 30 хил полиция маҳкамасини қамраб олди ва бўлинма «миллионлаб фунт стерлинглик ўғрилик» учун жавобгар бўлган жиноий гуруҳларни фош қилди.
Миллий полиция бошлиқлари кенгаши (NPCC) ўтган йили бошланган стратегия полиция, чакана савдогарлар ва ҳукуматни бирлаштириш орқали «ҳақиқий натижалар» берганини маълум қилди.
NPCC чакана савдо жиноятчилиги бўйича раҳбари, ёрдамчи бош констебль Алекс Госс қўшимча қилишича, «чакана савдо жиноятчилигига қарши курашишга фақат полиция фаолияти билан эришиб бўлмайди».
Стратегия уюшган чакана савдо жиноятчилигини нишонга олиш, ҳуқуқбузарларни бошқариш дастурини жорий этиш ва профилактика чораларини кўришга қаратилган.
Бунга мисол қилиб Auror деб номланган янги жиноий разведка платформасини келтириш мумкин, у чакана савдогарларга ашаддий дўкон ўғрилигига қарши курашишда ёрдам бериш учун тўғридан-тўғри полицияга хабар бериш имконини беради.
Ҳозирда Auror тизимидан фойдаланаётган учта полиция маҳкамасидан бири бўлган Хартфордшир полицияси ушбу тизим туфайли Стивенеждаги савдо паркида икки дўкон ўғрисини ҳибсга олишга муваффақ бўлди.
Бу эркаклар мамлакат бўйлаб Boots дўконларидан содир этилган ўнлаб ўғриликларга алоқадор бўлган.
Шунга ўхшаш маълумот алмашиш Стаффордширдаги Бизнес жиноятчилигига қарши шериклик (Partnerships Against Business Crime) фаолиятининг марказида туради, у рўйхатдан ўтган чакана савдогарларга маълум ҳуқуқбузарлар ҳақида янги маълумотларни тақдим этади.
Ушбу тизимни бошқарадиган Пол Гринхоу шундай деди: «Менимча, афсуски, дўконлар баъзи нарсаларни йўқотиши табиий ҳол сифатида қабул қилина бошлади.
«Биз учун эса: 'Йўқ, буни қабул қилиб бўлмайди — биз бу борада бирор чора кўришимиз керак', дейиш муҳим».
Ҳукумат нуқтаи назаридан, Жонс қайд этилган дўкон ўғрилиги жиноятларининг ўтган йилга нисбатан бироз камайгани мамлакат «бурилиш палласидан ўтганини» кўрсатганини айтди.
Бироқ у қўшимча қилди: «Ҳаммамиз биламизки, биз ҳали жуда узоқ йўлни босиб ўтишимиз ва яна кўп ишларни қилишимиз керак».