Англия бўйлаб 39 миллиард фунт стерлинглик режа доирасида 70 мингта ижтимоий ва арзон уй қурилади

Уй-жой инқирозини ҳал қилиш мақсадида вазирлар кейинги о'н йил ичида Англия бо'йлаб 39 миллиард фунт стерлинглик ташаббус доирасида 70 000 та ижтимоий ва арзон уй қуриш режаларини э'лон қилишди.

Маблаг'лар Буюк Манчестер, Г'арбий Мидлендс, Г'арбий Ёркшир, Жанубий Ёркшир, Шимолий-Шарқий Англия ва Ливерпул каби бир қанча минтақаларга ажратилди, Лондон эса 6 миллиард фунт стерлинг миқдорида маблаг' олди. Ушбу дастлабки босқич бутун мамлакат бо'йлаб 300 000 та ижтимоий ва арзон уйларни қуришга қаратилган кенгроқ ҳукумат дастурининг бир қисмидир.

Уй-жой хайрия ташкилотлари бу э'лонни олқишладилар, аммо таклиф қилинган уйлар сони ҳали ҳам талабга жавоб бермаслиги ҳақида огоҳлантирдилар. Бироқ, консерваторлар буни "молиялаштирилмаган харажатлар мажбурияти" деб танқид қилишди.

Душанба куни э'лон қилинган янги уйларнинг 60 фоизи ижтимоий ижарага берилади, бу одатда бозор нархларининг ярмига тенг ва қат'ий мувофиқлик мезонларига бо'йсунади.

Бош вазир Энди Бернхем шундай деди: "Ҳеч бир бола ётоқхона хонасида о'смаслиги керак ва ҳеч бир оила о'зининг кириш эшиги учун 10 йил кутмаслиги керак. Мен бу ишдаги биринчи кунимдан бошлаб ҳамма нарса яхши уйдан бошланишини айтганман". Бу Лейбористлар партияси даврида уйсизлар сони рекорд даражага ко'тарилишда давом этаётган бир пайтда юз берди.

Шу ойнинг бошида ма'лумотларга ко'ра, 177 530 бола уйсиз қолган ва вақтинчалик турар жойларда яшаётган.

22 ёшли Наташа доимий уй кутаётган шахслардан бири бо'либ, охирги то'рт ойни о'г'ли Зайд билан Милтон Кейнсдаги меҳмонхонада о'тказган. У ҳомиладорликнинг со'нгги ойларини ва о'г'лининг ҳаётининг дастлабки ҳафталарини меҳмонхонада о'тказди, бу вақтинчалик эканлиги айтилганига қарамай, у ерда қанча вақт қолиши ҳақида аниқ ма'лумот берилмаган.

"Мен шунчаки қо'рқаман, у катта бо'лганда, у эмаклай бошлаганда, мен ҳатто унинг бундай жойда эмаклашига ё'л қо'ёлмайман, чунки у жуда ифлос", деди Наташа. У ҳомиладорлиги пайтида хонасида чумолилар пайдо бо'лганини, охир-оқибат хонани алмаштириш орқали ҳал қилинганини айтиб берди.

Бироқ, унинг муаммолари давом этди. Наташада шахсий ҳаммом бо'лса-да, у тахминан 60 нафар бошқа аҳоли билан ошхонада яшайди. У меҳмонхонада нафақат оналар ва чақалоқлар, балки турли хил одамлар яшайдиган жой борлигини та'рифлади, бу эса Зайд билан умумий майдондан фойдаланишда о'зини хавфли ҳис қилишига олиб келди.

Наташа о'зининг яшаш шароитини "қамоқхона"га о'хшатди ва меҳмонлар кириши тақиқланганини, до'стлари ва оиласининг унга беш ҳафталик о'г'лига ёрдам беришига то'сқинлик қилишини та'кидлади. "Мен шунчаки у учун тинч ва осойишта жой истайман. Уни тарбиялай оладиган ёқимли жой", деди у.

Со'нгги ҳукумат ма'лумотларига ко'ра, 2025-йил март ҳолатига ко'ра, Наташа ижтимоий уй-жой кутиш ро'йхатидаги 1,34 миллион хонадон орасида.

Лондон молиялаштиришнинг энг катта улушини олиши кутилмоқда, аммо пойтахтда қуриладиган уйларнинг аниқ сони аниқланмаган. Вазирлар душанба куни ажратилган маблаг' 10 йиллик дастурнинг дастлабки босқичи эканлигини, 16 миллиард фунт стерлингдан ортиқ маблаг' ҳали Лондондан ташқарида тақсимланмаганлигини тасдиқладилар.

Уй-жой котиби Ангела Райнер янги уйларнинг бир қисми кенгашлар томонидан қурилишини та'кидлаб, у ва бош вазир "кенгашларни яна бир бор қуриш учун қо'лимиздан келган барча ишни қилаётганимизни" та'кидлади.

Бурнҳам илгари "урушдан кейинги даврдан бери энг катта кенгаш уй-жой қуриш дастури" ни ва'да қилган эди ва ҳукумат кенгашларга уй-жой қуриш ташаббусларини қо'ллаб-қувватлаш ва тажриба орттириш учун қо'шимча миллионлар ажратишни э'лон қилди. Бироқ, э'лонда маблаг' кенгаш уйлари ва уй-жой уюшмалари томонидан тақдим этилган уйлар о'ртасида қандай тақсимланиши аниқ ко'рсатилмаган.

1950-йилларда кенгашлар ҳар йили қарийб 200 000 та янги кенгаш уйларини қураётган эди, аммо ҳозирда кенгашларнинг ярми о'з уйларига эгалик қилмайди ёки қурмайди.

2024-25-йилларда ижтимоий ижара учун 12 000 дан ортиқ уй қурилди, бу 2013-14-йиллардан бери энг юқори ко'рсаткичдир. Бироқ, Миллий уй-жой федерацияси ва уйсизлар хайрия ташкилотлари каби ташкилотлар талабни қондириш учун ҳар йили камида 90 000 та ижтимоий уй кераклиги ҳақида доимий равишда баҳслашиб келишмоқда.

Ижтимоий уй-жойлар ижтимоий уй эгалари томонидан бошқариладиган арзон уйларни, жумладан, арзон ижарага бериладиган мулкларни ва маҳаллий ҳокимият ва уй-жой уюшмалари томонидан тақдим этиладиган биргаликда эгалик қилиш каби арзон уй-жой мулкдорлари вариантларини о'з ичига олади.

Шелтер уй-жой хайрия ташкилотининг сиёсат менежери Чарли Берри бу э'лонни "сезиларли яхшиланиш" деб тан олди, аммо бу "биз ҳақиқатан ҳам бу орқада қолган ишларни ҳал қилиш ва уйсизликка чек қо'йиш учун керакли даражага яқин эмаслигини" та'кидлади. У Райнернинг ижтимоий ижарага бериладиган уйлар учун йиллик мақсадга эришиш истагини билдирди.

Ко'проқ ижтимоий уйлар учун ва'да ва маблаг' ажратишдан ташқари, Лейбористлар ҳукумати 2029-йилга келиб 1,5 миллион уй қуришга ва'да берди. Собиқ уй-жой котиби Стив Рид томонидан илгари сурилган "қуриш, чақалоқ, қуриш" каби шиорларга қарамай, Лейбористлар ҳозирда бу мақсадга эришиш ё'лида эмас.

ББС Верифй янги уй-жойлар учун қонуний равишда талаб қилинадиган Энергия Самарадорлиги Сертификатлари (ЭПС) бо'йича ҳукумат статистикасидан фойдаланган ҳолда мақсадни кузатиб бориши шуни ко'рсатадики, 2026-йил июн ойида якунланган 12 ой ичида Англияда тахминан 203 000 та янги уй қурилган. Ҳукуматнинг беш йиллик 1,5 миллион уй мақсадига эришиш учун йилига камида 300 000 та уй қурилиши керак бо'лади.

Консерватив соя уй-жой котиби сер Жеймс Клеверли бу э'лонни "айёрлик" деб рад этди ва "Кичик шрифтда уйлар 2039-йилгача қуриб битказилиши шарт эмаслиги ко'рсатилган" деди. У қо'шимча қилди: "Ижтимоий ижара қимматроқ бо'лгани учун бу Парламентдаги олдинги дастурларга қараганда камроқ уйлар қуриб битказилади. Лейбористлар о'зларининг арзон уй-жой дастурини қисқартирдилар ва биздан бунинг учун уларга миннатдорчилик билдиришимизни кутмоқдалар".

Консерваторлар кейинги сайловларда г'алаба қозонсалар, Англияда хорижий фуқаролар учун ижтимоий уй-жой та'минотини то'хтатиш ниятида эканликларини билдиришди ва бу "британиялик оилалар" учун 228 144 та уйни "бо'шатишини" тахмин қилишди. Душанба куни Реформ ҳукумат тузиш учун 35 ёшгача бо'лган Британияда туг'илган ищиларни ижтимоий уй-жой билан та'минлашга устувор аҳамият бериш бо'йича шунга о'хшаш режаларни э'лон қилди.

Шелтер "ижтимоий уй-жойларга ким кириши мумкинлиги ҳақида аллақачон қат'ий қоидалар мавжуд" ва иккала режа ҳам муаммоларнинг асосий сабабларини ҳал қилмаганлигини та'кидлади.