Амишлар ўлкасида ҳамширалар қизамиқнинг ҳалокатли тарқалишини тўхтатиш учун уйма-уй юришмоқда
Пенсильванияда қизамиқ билан боғлиқ тўртта ўлим ҳолати қайд этилгач, соғлиқни сақлаш расмийлари одамларни хусусий тартибда вакцина олишга кўндиришга умид қилмоқда.
Амишлар ўлкасида ҳамширалар қизамиқнинг ҳалокатли тарқалишини тўхтатиш учун уйма-уй юришмоқда
Пенсильванияда замонавий ҳаётнинг кўплаб жиҳатларидан қочадиган минглаб амишлар яшайди
Сўнгги бир неча ой ичида ҳамшира Дейл Вайзер ғайриоддий тарзда уйларга ташриф буюрмоқда.
Штат яқин тарихдаги энг ҳалокатли қизамиқ эпидемиясига қарши курашаётган бир пайтда, клиник назоратчи кўпинча ҳар куни кўплаб амишлар яшайдиган Пенсильваниянинг қишлоқ ҳудудига 30 миль (48,3 км) йўл босади.
Нотаниш одамларнинг уйларига кирар экан, Вайзер ўнлаб оила аъзоларини қизамиққа қарши эмлашда, баъзан ошхона столи атрофида, имкон қадар ҳурмат билан ва халақит бермасликка ҳаракат қилишини айтади.
«Мен учратадиган кўп одамларнинг тиббий суғуртаси йўқ. Улар соғлиқни сақлаш тизими билан кўп алоқада бўлишмайди ва бу вакциналарни олиш заруратини шунчаки кўришмаган», дейди Честер округи соғлиқни сақлаш бошқармасида ишловчи Вайзер.
«Гаплашишни бошлаб, уларнинг саволларига жавоб берганингизда ва ишонч уйғотганингизда, кўпинча улар бошқача қарорга келишади».
Уйларда эмлаш округ ва штат соғлиқни сақлаш бошқармаларининг округда иммунизацияни кучайтиришга қаратилган саъй-ҳаракатларининг бир қисмидир. Бу округда замонавий ҳаётнинг кўплаб жиҳатларидан, жумладан, ғарб тиббиёт тизими билан мунтазам алоқадан қочадиган амишлар жамоаси яшайди.
Вайзер эпидемия бошланганидан бери вакциналардан фойдаланишни осонлаштириш учун уйларга кириб, 100 га яқин одамни эмлади.
Штат соғлиқни сақлаш бошқармаси BBC'га маълум қилишича, апрель ойи охирида эпидемия бошланганидан бери унинг маркази яқинидаги вақтинчалик клиникаларда 4300 га яқин қизамиқ, тепки ва қизилчага (ҚТҚ) қарши вакциналар юборилган.
Аммо соғлиқни сақлаш расмийлари эмлаш борасидаги саъй-ҳаракатлари муваффақиятли бўлаётганини хабар қилаётган бўлса-да, штатда қизамиқ асоратларидан тўртта ўлим ҳолати қайд этилди, бу эса уни АҚШда 1992 йилдан бери кузатилган энг ҳалокатли эпидемияга айлантирди.
Юқумли касалликлар штат ва федерал соғлиқни сақлаш расмийлари, жумладан, вакциналарга шубҳа билан қарайдиган Соғлиқни сақлаш вазири Роберт Ф. Кеннеди-кичик ўртасида кескинликни келтириб чиқарди.
Ушбу сиёсат амишлар жамоасида орқа планга ўтган, у ерда одамлар АҚШда ўнлаб йиллар давомида йўқ қилинган ушбу касаллик билан дўстлари ва қариндошлари касалланаётганини кўриб, кўпроқ ўлим ҳолатларидан қўрқиб қолишмоқда.
«Улар осонликча алоқага киришадиган жамоа эмас — биз шунчаки ижтимоий тармоқларда пост қолдира олмаймиз», деди Вайзер. «Улар ҳозир қийналмоқдалар ва биз улар билан боғланишга ва алоқа ўрнатишга ҳаракат қиляпмиз».
Амишлар АҚШга 1700-йилларнинг бошларида кела бошлашган ва биринчи жамоа Ланкастерда (Пенсильвания) қўним топган. Оддий кийимлари туфайли «Оддий одамлар» сифатида танилган амишлар тақводор христиан жамоаси бўлиб, технологиянинг кўплаб турларидан фойдаланмайдилар, машиналар ўрнига от ва араваларга таянадилар.
Пенсильванияда 90 000 га яқин амишлар яшайди ва тахминларга кўра, Ланкастер ҳудудидаги амишларнинг чорак қисмигина ҚТҚ вакцинасини олган.
Экспертларнинг таъкидлашича, вакциналарга қарши огоҳлантирувчи махсус диний матн йўқ, аммо амишлар ғарб тиббиёт тизими билан мунтазам алоқада эмаслар ёки қабулларга бориш учун қулай транспорт воситасига эга эмаслар.
«Эмланмаган кўп одамлар буни қизамиққа қарши эмланишга қатъий қарши бўлганлари учун қилмаган. Шунчаки уларнинг бунга вақти бўлмаган. Бу қулай эмас», деди Брэкстон Митчелл, Мэриленд университети тиббиёт мактабининг генетик эпидемиологи, Ланкастердаги амишларни ўрганувчи тадқиқот клиникасини бошқаради.
Унинг сўзларига кўра, амишлар жуда киришимли одамлардир, шунинг учун вирус бир черков гуруҳига етганда, у эмланмаган барчага таъсир қилади.
«Қизамиқ амишлар жамоасида кенг тарқалган», деди у. «Одамлар бундан хавотирда».
Унинг қўшимча қилишича, жамоа айниқса чақалоқлар учун хавф-хатарлардан хавотирда; штат расмийларига кўра, ҳозиргача икки нафар янги туғилган чақалоқ, шунингдек, 18 ёшли ва 40 ёшли аёл қизамиқ асоратларидан вафот этган.
Честер округи соғлиқни сақлаш расмийлари эпидемия ўчоғи бўлган Ланкастер округи билан чегарадош ўз жамоаларида кучайиб бораётган қизамиқ эпидемиясига жавоб беришни кечиктиришмади.
Соғлиқни сақлаш бошқармаси директори Жанна Франклиннинг айтишича, расмийлар Ковид пандемияси даврида қўллаган баъзи тактикалардан фойдаланмоқдалар — одамларга эпидемия ҳақида хабар бериш учун уйма-уй юришмоқда ва эмлаш учун уйлар каби хусусий жойларни таклиф қилишмоқда.
Эпидемия бошланганидан бери округда 538 та ҚТҚ вакцинаси юборилган бўлиб, улардан 340 таси хусусий шароитда амалга оширилган.
«Одамлар қўнғироқ қилиб: "Мен сизнинг клиникангизга бора олмайман ёки фикримни ўзгартирганимни одамлар билишини хоҳламайман", дейишди», деди Франклин. «"Агар бизникига кела олсангиз, бу жуда осон бўларди"».
Маҳаллий соғлиқни сақлаш расмийларининг таъкидлашича, бундай бевосита ёндашув соғлиқни сақлаш бошқармасига нотўғри маълумотларга қарши курашиш ва жамоа билан ишонч ҳосил қилишга ёрдам берди.
Сўнгги йилларда ижтимоий тармоқларда қизамиқ вакцинасининг хавфсизлиги ҳақидаги ёлғон даъволар тарқалиши сабабли бутун мамлакат бўйлаб болаларни эмлаш кўрсаткичлари пасайган.
Бу даъволар ҳатто компьютерлардан фойдаланиш чекланган ёпиқ жамоада ҳам илдиз отган, дейди Вайзер. У одамларнинг вакцина таркибида уларни магнитга айлантириши мумкин бўлган оғир металлар бор-йўқлиги ёки эмлашда компьютер чипи бор-йўқлиги ҳақида сўраганини эшитган.
«Сиз аниқки, ушбу нотўғри ва сохта маълумотларни тарғиб қилаётган ўша ашаддий гуруҳдан маълумот оляпсиз», деди у.
Экспертлар ва расмийларнинг фикрига кўра, вакциналарга қатъиян қарши бўлган ушбу «ашаддий гуруҳ»даги одамларни кўндириш амримаҳол.
Аммо ҳозир, маҳаллий соғлиқни сақлаш расмийларининг айтишича, Пенсильваниядаги эпидемиядан жабр кўрган кўплаб одамлар қўшниларининг оғир касал бўлиб қолаётганини кўриб, эҳтиёткорлик билан саволлар беришмоқда. Вайзернинг сўзларига кўра, уларнинг аксарияти эмлашдан бехабар ва фарзандлари учун нотўғри қарор қабул қилишдан қўрқадиган ота-оналардир.
«Классик тарзда белгиланган вакцина қаршилари ва бундан бехабар бўлган ёки маданияти бошқача бўлган одамлар бор», деди Франклин. «Фикрлаш ва муҳокама қилишга ҳамда фикрини ўзгартиришга тайёрлик бу икки томон ўртасида фарқ қилади».
Пенсильванияда давом этаётган қизамиқ эпидемияси АҚШда яна бир бор сиёсий баҳс-мунозараларни келтириб чиқарди.
Штат соғлиқни сақлаш бошқармаси дастлабки икки ўлим ҳолатини — иккаласи ҳам гўдаклар — эълон қилганидан сўнг, соғлиқни сақлаш бўйича юқори лавозимли мулозим Кеннеди ижтимоий тармоқларда ўлим ҳолатларидан камида биттасини шубҳа остига олди. BBC изоҳ олиш учун Соғлиқни сақлаш ва аҳолига хизмат кўрсатиш вазирлиги билан боғланди.
Демократ губернатор Жош Шапиро Кеннедини танқид қилиб, у АҚШ соғлиқни сақлаш бўйича юқори лавозимли мулозимига эпидемияни янада кучайтирадиган нотўғри маълумот тарқатаётганини айтганини билдирди.
Ланкастер округи коронери, республикачи Стивен Диамантони икки гўдакдан бири қизамиқнинг ўзидан эмас, балки талоқ ёрилишидан вафот этганини айтди. Бир нечта шифокорларнинг таъкидлашича, қизамиқ инфекцияси болани заифлаштириб қўйган.
«Менимча, қизамиқ ушбу боланинг ўлимига жуда катта таъсир кўрсатган», деди Жонс Хопкинс Блумберг жамоат соғлиқни сақлаш мактабининг болалар юқумли касалликлари бўйича мутахассиси Уильям Мосс.
Жамоат соғлиқни сақлаш экспертларининг таъкидлашича, Кеннеди ва Трамп маъмуриятининг бир нечта ҳаракатлари вакцина хавфсизлигига шубҳа туғдирган ва эпидемияларни кучайтирган.
Ўтган ойда Трамп ҚТҚ вакцинасини учта алоҳида эмлашга бўлишни тавсия қилувчи ижрочи фармонни имзолади, шифокорларнинг фикрига кўра, бу аллақачон хавфсиз бўлган вакцина учун қиммат ва кераксиз чорадир.
«У қилаётган иш шубҳа уйғотишдир», деди доктор Мосс. «У аслида вакцина ҳозирги бирлаштирилган шаклида хавфли бўлиши мумкинлигини айтди».
Уларнинг сўзларига кўра, бу кескинликлар ҳозиргача пасаймаган эпидемияда нотўғри маълумотларга қарши курашишга ҳаракат қилаётган экспертларга ёрдам бермаяпти. Улар ўқув йилининг бошланишидан хавотирда, бу эса жуда юқумли вируснинг тарқалиши учун янада кўпроқ имкониятлар яратади.
«Менимча, биз бу вазиятда олти ойдан 12 ойгача қоламиз. Бу тарқалаётгандек ва тезлашаётгандек туюлмоқда», деди Вайзер. «Биз ҳозир жамоавий юқиш босқичидамиз. Уни осонликча тўхтата олмаймиз».