Акса Самарқанд электр тармоғига дастлабки 12 йил ичида 357 миллион доллар сармоя киритади
Туркиянинг Акса компанияси Самарқанд вилояти электр тармоғини бошқаришнинг дастлабки 12 йилида 357 миллион долларлик тўғридан-тўғри инвестицияларни жалб қилиши кутилмоқда. Тармоқлар давлат мулки бўлиб қолади ва оператор модернизация ва эксплуатация учун кафолатланган тўловларни олади.
Акса Самарқанд электр тармог'ига дастлабки 12 йил ичида 357 миллион доллар сармоя киритади
14-август куни О'збекистон Президенти Шавкат Мирзиёев Самарқанд вилоятининг электр тармоқларини модернизация қилиш ва бошқариш бо'йича давлат-хусусий шериклик (ДХШ) лойиҳасини амалга оширишга қаратилган қарорни тасдиқлади.
Туркиянинг АКСА Энержи (АКСА Электрик Перакенде Сатış А.Ş) компанияси ноябр ойида э'лон қилинган халқаро тендерда г'олиб чиқди. Аввалроқ компания 30 йиллик бошқарув даврида 1 миллиард доллар сармоя киритишни режалаштираётгани хабар қилинган эди.
Лойиҳанинг асосий мақсадларидан бири Самарқанд вилоятининг электр тармоқларидаги ё'қотишларни доимий равишда камайтиришдир. Агар техник аудит йиллик ё'қотишларни 20% дан 25% гача аниқласа, улар операцион даврда ҳар йили 1,4 фоиз пунктга камайтирилиши керак. Агар ко'рсаткич 15-20% оралиг'ида бо'лса, йиллик пасайиш 0,6 фоиз пунктни ташкил қилиши керак.
Лойиҳанинг бошқа мақсадлари қаторига хусусий операторларни жалб қилиш орқали давлат харажатларини ва иқтисодиётдаги давлат улушини камайтириш, рақобатни ривожлантириш ва электр энергияси та'миноти сифати ва ишончлилигини ошириш киради.
Лойиҳани амалга ошириш учун Акса О'збекистонда АКСА Самарқанд электр тақсимотини ташкил этди. 29-январ куни Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ва хусусий шерик давлат томонидан қо'ллаб-қувватлаш шартномасини, Минтақавий электр тармоқлари эса давлат-хусусий шериклик шартномасини имзоладилар.
Лойиҳанинг дастлабки 12 йилида Акса ва унинг шо''ба корхонаси 357 миллион долларлик то'г'ридан-то'г'ри инвестицияларни жалб қилиши шарт. Ушбу маблаг'лар мавжуд тарқатиш тизимини кенгайтириш, тармоқларни модернизация қилиш ва реконструксия қилиш, инфратузилмани бошқариш ва ишлатиш учун ишлатилади.
Дастлабки икки йилда оператор камида 27 миллион доллар сармоя киритиши шарт. Кейинги инвестициялар тасдиқланган беш йиллик ривожланиш режалари ва йиллик инвестиция дастурлари асосида амалга оширилади.
Шунингдек, компанияга икки йиллик о'тиш даври тугашидан олдин муҳим инфратузилмани модернизация қилиш ва кенгайтиришга инвестиция киритишни бошлашга рухсат берилган. Бундай дастурлар Иқтисодиёт ва Молия вазирлиги, Энергетика вазирлиги ва Энергетика бозорини ривожлантириш ва тартибга солиш агентлиги билан мувофиқлаштирилиши керак.
Минтақавий электр тармоқлари Давлат активларини бошқариш агентлиги билан биргаликда Самарқанд вилоятининг электр тармоқлари ва унга тегишли инфратузилмани, жумладан, ускуналар, иншоотлар, ахборот ва технология тизимларини инвентаризация қилишлари керак.
Ушбу активлар хусусий шерикка бепул фойдаланиш ва бошқариш учун, уларни сотиб олиш ёки тасарруф этиш ҳуқуқисиз берилади.
Тармоқни кенгайтириш ва янги об'эктларни қуриш учун операторга, агар керак бо'лса, ер ижараси ҳам берилади. Ижара ҳақи ер солиг'ига тенг бо'лади.
Ҳужжатда хусусий шерик учун ППП шартномаси шартларига мувофиқ ко'рсатилган хизматлар учун кафолатланган даромад назарда тутилган.
Минтақавий электр тармоқлари операторга тақсимлаш тармоқларини модернизация қилиш ва кенгайтириш харажатларини ойлик то'ловлар шаклида қоплайди. Уларнинг қиймати хорижий валютада ифодаланади, лекин со'мда то'ланади.
Оператор электр тармог'ини ишлатиш учун то'ловларни миллий валютада белгиланган нархда алоҳида олади.
Акса ўз мажбуриятларининг бажарилишини таъминлаш учун банк кафолатини тақдим этиши керак. Дастлабки икки йил давомида ушбу кафолат 5 миллион долларни ташкил этади. Кейинги даврларда кафолат беш йиллик режада кўзда тутилган инвестицияларнинг камида 5 миллион долларини ёки 5% ни ташкил қилиши керак, қайси бири кўпроқ бўлса.
Қарорнинг алоҳида бўлими давлат компанияси ходимларининг хусусий операторга ўтишини тартибга солади.
Минтақавий электр тармоқлари Аксага ўз ходимлари ҳақида, жумладан, уларнинг малакаси, иш тажрибаси ва эгаллаб турган лавозимлари ҳақида маълумот бериши керак. Кейин хусусий шерик кимга иш таклиф қилишни белгилайди. Иш шароитлари мавжуд меҳнат шартномаларида кўрсатилганидан ёмон бўлмаслиги керак.
Ушбу таклифни қабул қилган ходимлар учун давлат компаниясидаги иш қонунга мувофиқ бекор қилинади. Ушбу ўтиш даврида ишдан бўшатиш нафақаси ва бошқа мажбурий тўловлар давлат ҳамкори томонидан амалга оширилади. Акса мавжуд меҳнат шартномалари бекор қилингандан кейин тўловлар учун жавобгар бўлади.
Бундан ташқари, шартномада ёлланган хорижий мутахассислар сонига чеклов, хорижий ищилар учун қатъий квота ва тажрибани маҳаллий ходимларга ўтказиш мажбурияти бўлиши керак. Ҳужжатда маҳаллий ищиларни асоссиз ишдан бо'шатиш тақиқлангани алоҳида та'кидланган.
Хусусий шерик хорижий валютадаги кредитлар ва маблаг'ларни олиш ва улардан фойдаланиш учун хорижий банкларда банк ҳисоб рақамларини очишга рухсат берилган.
Компания шунингдек, хорижий пудратчилар, етказиб берувчилар ва кредиторларга ушбу то'ловларни О'збекистондаги банк ҳисоб рақамлари орқали амалга оширмасдан то'г'ридан-то'г'ри то'ловларни амалга ошириши мумкин бо'лади. Барча қонуний солиқлар ва то'ловлар то'ланиши керак.
Энергетика, Иқтисодиёт ва Молия вазирликларига лойиҳани амалга оширишни назорат қилиш ва томонларнинг мажбуриятларини бажариш мас'улияти юклатилди. Энергетика вазири Жо'рабек Мирзамаҳмудов қарорни амалга ошириш учун мас'ул этиб тайинланди, Бош вазир Абдулла Арипов эса агентликлар ишини мувофиқлаштиришга топширилди.
13-август куни президентга тақдимотдан со'нг, энергетика вазири Шерзод Ходжаев Самарқанд лойиҳаси О'збекистонда электр тармоқларини бошқариш инвестиция мажбуриятлари билан хусусий операторга о'тказилган биринчи ҳолат бо'лишини э'лон қилди. Унинг со'зларига ко'ра, Акса тармоқни ишлатиш, қуриш, реконструксия қилиш ва модернизация қилиш билан шуг'улланади, ходимларнинг аксарияти эса маҳаллий бо'либ қолади — хориждан атиги 10-15 нафар мутахассисни жалб қилиш режалаштирилган.
Компания аллақачон икки йил давомида "маҳалла-маҳалла" асосида амалга оширилиши режалаштирилган тахминан 400 та устувор микролойиҳани аниқлади. Электр тармог'ини модернизация қилиш маҳсулотларининг камида 90 фоизи маҳаллий ишлаб чиқарувчилардан сотиб олиниши кутилмоқда. Лойиҳа натижаларидан со'нг, расмийлар ушбу моделни бошқа минтақаларга ҳам кенгайтиришни ко'риб чиқадилар.