Aҳоли учун суюлтирилган газ 2,5 бараварга қимматлашиши мумкин, муҳтожларга фарқ компенсация қилинади

Аҳоли учун суюлтирилган газ 2,5 бараварга қимматлашиши мумкин, муҳтожларга фарқ қоплаб берилади

Ўзбекистонда аҳоли учун суюлтирилган газнинг чакана нархини ошириш таклиф қилинди.

Лойиҳага кўра, аҳолининг маиший эҳтиёжлари учун суюлтирилган газнинг чакана нархини ҚҚСни инобатга олган ҳолда 2,5 бараварга — бир килограмм учун 2000 сўмдан 5000 сўмгача ошириш таклиф этилмоқда.

Алоҳида равишда, «LPG-Trade» МЧЖ ва лойиҳада иштирок этаётган тадбиркорлар томонидан аҳолига суюлтирилган газни етказиб бериш хизматининг максимал қийматини ҚҚСни инобатга олган ҳолда бир килограмм учун 1300 сўм миқдорида белгилаш таклиф қилинмоқда.

Ҳужжатда нархни оширишни 2026 йил 1 октябрдан жорий этиш таклиф қилинган. Бироқ, расмийлар томонидан тайёрланган тушунтириш материалларида 1 ноябрь санаси кўрсатилган бўлиб, бу президентнинг сентябрь ойидаги қарорида назарда тутилган етказиб беришнинг янги тартиби бошланишига ҳам тўғри келади.

Ижтимоий ҳимояга муҳтож оилалар учун сотиб олинган суюлтирилган газнинг ҳар бир килограмми учун 3000 сўм миқдорида, лекин ойига 20 кг дан ошмаган миқдорда компенсация жорий этиш таклиф қилинмоқда.

Шу тариқа, максимал компенсация ойига 60 минг сўмни ташкил этади. 20 кг газни 100 минг сўмга сотиб олганда, компенсацияни ҳисобга олган ҳолда оиланинг харажатлари 40 минг сўмни ташкил қилади — бу унинг ҳозирда амалдаги тартибга солинадиган тариф бўйича тўлаётган суммаси билан бир хил.

Компенсация олувчилар қуйидагилар бўлиши мумкин:

Иккинчи тоифа учун чекланган даромад оиланинг бир аъзосига ойига 1,43 млн сўмни ташкил этади.

Компенсацияларни 2030 йил 1 январгача тўлаш таклиф этилмоқда.

Расмий маълумотларга кўра, Ижтимоий реестрга киритилган 220 мингга яқин абонентни қўллаб-қувватлаш билан қамраб олиш режалаштирилган. Тегишли тўловлар учун 158 млрд сўм кўзда тутилмоқда.

Лойиҳада аризани Давлат хизматлари марказлари, «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари, маҳаллалардаги ижтимоий ходимлар, Ягона интерактив давлат хизматлари портали (my.gov.uz) ёки «Ижтимоий карта» мобил иловаси орқали топшириш имконияти назарда тутилган. Давлат хизмати бепул бўлади.

Ариза топширилгандан сўнг, ижтимоий ҳимоя ахборот тизими оиланинг белгиланган ёрдам олувчилар тоифасига киришини автоматик равишда текширади.

Суюлтирилган газ сотиб олингани, унинг ҳажми ва қиймати ҳақидаги маълумотлар «Ҳудудгазтаъминот» компаниясининг «E-gaz Billing» тизимидан келиб тушади.

Компенсация ёрдам олиш ҳуқуқи ва газни сотиб олиш факти тасдиқланганда тайинланади. Лойиҳада тўловни мурожаат қилинган ойдан бошлаб тайинлаш ва кейинчалик кейинги ойнинг тўлов рўйхатига киритиш назарда тутилган. Маблағлар оиланинг ижтимоий картасига ўтказилади.

Газ сотиб олиш ва ёрдам олиш ҳуқуқи тўғрисидаги маълумотларни ҳар ойда текшириш назарда тутилган. Шартлар сақланиб қолган тақдирда, компенсация қайта мурожаат қилмасдан автоматик равишда давом эттирилади.

Ижтимоий реестрга киритилмаган оилалар учун ижтимоий-иқтисодий аҳволни дастлабки текшириш мурожаат қилинганидан сўнг уч ой ўтгач, кейин эса ҳар олти ойда бир марта ўтказилади.

Расмийлар томонидан тайёрланган тушунтириш материалларида айтилишича, килограмми учун 2000 сўм бўлган амалдаги нарх истеъмолчиларни белгиланган муддатларда керакли ҳажмдаги суюлтирилган газ билан таъминлаш имконини бермаяпти.

Расмий маълумотларга кўра, бугунги кунда Ўзбекистонда маиший суюлтирилган газ истеъмолчилари сони 4 миллионга яқинни ташкил этади.

Уларнинг ҳар бирига ойига 20 кг дан етказиб берилганда, йиллик эҳтиёж қарийб 912 минг тоннани ташкил этган бўлар эди.

Бунда баллонларни етказиб бериш ўртасидаги ўртача интервал 30−35 кунни ташкил этади, айрим ҳудудларда эса бу муддатдан сезиларли даражада ортиб кетади.

Натижада, материалларда таъкидланишича, баъзи оилалар бозор нархларида — бир килограмм учун ўртача 11 минг сўмдан 13,5 минг сўмгача бўлган нархда қўшимча газ сотиб олишга мажбур бўлмоқда.

Мисол тариқасида Самарқанд вилояти Иштихон туманида яшовчи фуқаро келтирилган бўлиб, унга газ ўртача 53 кунда бир марта етказиб берилган. Январь — июль ойлари давомида у тартибга солинадиган нархда 80 кг газ олган, яна 60 кг газни эса килограммини 11 минг сўмдан сотиб олишга мажбур бўлган.

Ушбу даврдаги умумий харажатлар 820 минг сўмни ёки бир килограмм учун ўртача 5857 сўмни ташкил этган.

Бошқа бир мисолда, Фарғона вилояти Қўштепа туманида яшовчи аёлга баллонлар ўртача 71 кунда бир марта етказиб берилган. У килограмми 13,5 минг сўмдан яна 24 кг газ сотиб олишига тўғри келган.

Расмийлар томонидан тақдим этилган маълумотларга кўра, Ўзбекистонда суюлтирилган газ ресурсларининг умумий ҳажми 2023 йилдан 2026 йилгача 68 фоизга — 906 минг тоннадан 1,52 млн тоннагача ошиши кутилмоқда.

Бироқ, етказиб бериш таркиби сезиларли даражада ўзгармоқда.

Ушбу даврда маҳаллий ишлаб чиқариш, келтирилган ҳисоб-китобларга кўра, 883 минг тоннадан 803 минг тоннагача ёки 9 фоизга камаяди. Бир вақтнинг ўзида импорт 19 минг тоннадан 713 минг тоннагача — деярли 38 бараварга ортади. 2026 йилнинг январь — сентябрь ойларида мамлакатга 539 минг тонна суюлтирилган газ импорт қилинган.

Расмийларнинг таъкидлашича, нисбатан арзон суюлтирилган газнинг ички ишлаб чиқарилиши камайиши қимматроқ импорт ёнилғиси улушининг ортиши билан кечмоқда.

Бундан ташқари, ҳайдовчилар томонидан пропанга бўлган талаб ортмоқда. 2026 йил 1 сентябрь ҳолатига кўра, ушбу ёнилғидан фойдаланадиган автомобиллар сони 716 мингтага етди — бу 2024 йил 1 ноябрга нисбатан 35 фоизга кўп.

Тушунтириш материалларида келтирилган баҳолашларга кўра, 2023—2025 йилларда давлат аҳолининг маиший эҳтиёжлари учун суюлтирилган газни шартли субсидиялашни йилига ўртача 5,4 трлн сўм миқдорида таъминлаган.

Бунда 2026 йилда аҳолига етказиб бериш ҳажми 2023 йил даражасидан 4 фоизга паст бўлиши кутилмоқда.

Расмийлар таклиф этилаётган 5000 сўмлик нарх ҳали ҳам бозор нархи эмаслигини, чунки харажатларнинг бир қисми бюджетдан компенсация қилинишда давом этишини таъкидламоқда.

Шу билан бирга, Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитасига суюлтирилган газ нархининг сунъий равишда ошириб юборилишининг олдини олиш учун биржа савдоларини доимий мониторинг қилишни ташкил этиш таклиф қилинмоқда.