Абрамовичнинг бойлигидан олинадиган солиқни тўлашдан қочиш учун ҳужжатлар сохталаштирилган

Абрамовичнинг бойлигига солиқ тўламаслик учун ҳужжатлар сохталаштирилган

BBC Panorama дунёдаги энг йирик аудиторлик компанияси Роман Абрамовичнинг бойлигини яшириш ва солиқдан қочиш учун ҳужжатларни сохталаштиришга ёрдам берганини аниқлади.

Кипрдаги Deloitte томонидан тасдиқланган ҳисоботлар Абрамович компаниясининг ёзувларидан 672 миллион долларлик (508 миллион фунт стерлинг) активлар, жумладан, суперяхталар, қасрлар ва хусусий самолётлар йўқ бўлиб кетишига олиб келган.

Shuningdek, Deloitte олигархнинг бойлиги бўйича катта миқдордаги солиқ тўловидан қочиш учун ҳужжатларни сохталаштириш режаси бўйича маслаҳат берганга ўхшайди.

Молиявий хизматлар ҳуқуқи бўйича эксперт ва баристер Эндрю Митчелл (KC) Panorama тақдим этган далиллар бу келишувни «очиқ-один» солиқни тўлашдан бўйин товлаш эканини ва «бундан ортиқ очиқчаси бўлиши мумкин эмаслигини» айтди.

Абрамовичнинг юристлари у солиқдан бўйин товлаганини ёки бойлигини яширганини инкор этаётганини билдирди. Уларнинг таъкидлашича, Panorama Абрамовичнинг бирор-бир ҳужжатни сохталаштиришдан хабардор бўлгани, бунга ваколат бергани ёки кўрсатма бергани ҳақида ҳеч қандай далил келтира олмаган ва профессионал маслаҳатга таяниш қонуний эканини айтишган.

Deloitte Cyprus компанияси «амалдаги қонунларга мувофиқ ҳаракат қилишини» маълум қилди.

Бу хулосалар BBC Panorama ва Текширув журналистикаси бюросининг (Bureau of Investigative Journalism) қўшма суриштирувидан сўнг ошкор қилинмоқда.

Деярли 20 йил давомида Роман Абрамович Буюк Британиядаги энг машҳур россиялик олигарх эди, у 2003 йилда «Челси» футбол клубини сотиб олиб, клубнинг энг муваффақиятли даврини молиялаштиргач, Лондон томонидан илиқ кутиб олинганди. Аммо Россиянинг 2022 йилда Украинага кенг кўламли бостириб киришидан сўнг, Буюк Британия ҳукумати уни президент Владимир Путиннинг яқин сафдоши сифатида санкциялар рўйхатига киритди ва клубни сотишга мажбур қилди.

Маълумотларга кўра, Абрамович Туркияда яшамоқда, у ерда санкциялар жорий этилмагани учун у учун бошпанага айланган. Ла-Манш ўртасидаги ороллардан бири бўлган Жерсида унинг 5,4 миллиард фунт стерлинглик активлари музлатилганча қолмоқда ва тўрт йилдан бери жиноий суриштирув олиб борилмоқда.

Унинг юристлари Би-би-сига у Жерсидаги суриштирувдаги айбловларни рад этишини ва бу «сиёсий мақсадларда амалга оширилганини» айтганини билдирди.

Бизнинг суриштирувимиз Абрамовичнинг бизнес империяси қандай бошқарилгани ҳақида янги далилларни ўртага чиқарди. Шунингдек, бу унинг баъзи профессионал маслаҳатчиларининг ҳалоллиги бўйича жиддий хавотирларни келтириб чиқаради.

Франция жанубидаги Шато де ла Кро (юқорида чапда), Сассексдаги Файнинг Хилл ва иккита суперяхта компания ҳисобварақларидан йўқолган

Далиллар 1995 йилдан 2022 йилгача бўлган даврда олигархнинг молиявий аҳволи ва Кипрдан (бир вақтлар россияликлар орасида оммабоп бўлган солиқ бошпанаси) бошқарилган оффшор компаниялар тармоғининг ишлашига оид минглаб ҳужжатларни ўз ичига олган сизиб чиққан маълумотлардан олинган.

Абрамович ўз бойлигини 1990 йилларда Россия давлат нефть компаниясини сотиб олиш бўйича коррупциявий келишув орқали тўплаган ва кейинчалик, ўн йил ўтиб, уни миллиардлаб фойда эвазига ҳукуматга қайтариб сотган. У илгари бу келишувдаги коррупция ҳақидаги даъволар ёлғон эканини айтган эди.

Абрамовичнинг Россиядаги нефть битимларидан олинган фойдаси оффшор компаниялар тармоғига йўналтирилган. Буларни Кипрнинг иккинчи йирик шаҳри Лимассолда жойлашган MeritServus номли корпоратив хизматлар фирмаси бошқарган.

2005 йилгача аудиторлик соҳасида устунлик қилувчи «катта тўртлик» фирмаларининг энг йириги бўлмиш Deloitte компанияси MeritServus’га эгалик қилган. Чораланишдан сўнг, иккала фирма Абрамовичнинг глобал бойлигини бошқариш учун унинг сафдошлари билан яқиндан ҳамкорлик қилган.

Сизиб чиққан MeritServus ҳужжатлари ана шу амалиётларнинг айримларини ошкор қилади.

Муддати орқага суриб расмийлаштирилган ҳужжатларнинг биринчи мисоли 2006 йилга бориб тақалади, ўшанда Кипрнинг янги қонуни компания ҳисоботларини ошкор қилишни талаб қилган. Ушбу шаффофлик қонуни Абрамовичнинг жуда катта бойлиги сирларини очиб ташлаш хавфини солади.

Deloitte Cyprus унинг Кипрдаги Amiscan Investments компанияси учун 2003 йилги ҳисобот лойиҳасини тайёрлаган — аммо ҳали якунламаган эди. Ҳисоботда 672 миллион долларлик ҳашаматли кўчмас мулк рўйхатга олинганди.

Западный Сассексдаги қаср, Лондондаги ҳашаматли квартира ва Франция жанубидаги мулк, шунингдек, олигархга ўша пайтда тегишли бўлган вертолётлар, хусусий самолётлар ва кичик кемалар флотчаси, жумладан 147,5 миллион долларлик Pelorus яхтаси шулар жумласидан эди.

Кипрдаги Deloitte Абрамович компаниясига солиқдан бўйин товлаш схемаси бўйича маслаҳат берганга ўхшайди

Активларни яширин тутиш учун Абрамовичнинг сафдошлари ва MeritServus ёзувларни қайта ёзишга қарор қилишди. Улар активларни Amiscan’нинг Британ Виргин Оролларидаги (BVI) бош компаниясига кўчириш орқали шаффофлик қонунини айланиб ўтиш режасини тузишди, у ерда улар яширинча қолиши мумкин эди. Кейин улар ўтказмани уч йил орқага суриб расмийлаштиришди, шунда у 2003 йилда содир бўлгандек кўринарди.

Deloitte Cyprus муддати орқага сурилган ҳужжатларни кўриб чиқди ва активларни Amiscan ҳисобидан олиб ташлаш учун уларни «этарли» деб топди.

2003 йилги ҳисоботлар 2006 йилда Deloitte томонидан тасдиқланганда, уйлар, самолётлар ва яхталар бир қалам силкитиш билан йўқ бўлди. Шунчаки 75 000 долларлик активлар қолди.

Сизиб чиққан ҳужжатлар Deloitte бу ҳисоботларнинг мутлақо чалғитувчи эканини билганини кўрсатишига қарамай, уларни тасдиқлаган.

Шеффилд университетининг бухгалтерия ҳисоби профессори лорд Сикка транзакция саналарини нотўғри кўрсатиш ва ҳақиқий ҳамда холис ҳисоботларни чоп этмаслик «қонуний бурчни бузиш» ва «анча шармандали ҳолат» эканини айтди.

Panorama, шунингдек, муддати орқага сурилган ҳужжатлар солиқдан бўйин товлаш схемасида ишлатилганига оид далилларни ҳам аниқлади.

Бу Абрамовичнинг яна бир Кипрдаги компанияси — 2003 йилда банкда деярли 2 миллиард доллар маблағи бўлган Kravin Investments билан боғлиқ эди.

У катта миқдорда фоиз келтираётган эди, шунинг учун Роман Абрамовичнинг компанияси ушбу фоизлардан Кипр ҳукуматига солиқ тўлаши керак эди.

Аммо унинг маслаҳатчиларида ёзувларни қайта ёзишнинг бошқа режаси бор эди.

MeritServus томонидан 2005 йил августида Абрамовичнинг россиялик сафдошларига юборилган электрон почта хабарида Deloitte билан учрашувдан сўнг режа ишлаб чиқилгани айтилган. «Агар рози бўлсангиз, 2003 ва 2004 йиллар учун молиявий ҳисоботлар ва бухгалтерия ёзувларини шунга мувофиқ ўзгартириш керак бўлади», дейилади хабарда.

MeritServus олигархнинг россиялик сафдошларига Kravin’нинг «2005 йил учун вақтинчалик солиқ ҳисоб-китоблари» компания ушбу пуллардан ҳеч қандай даромад олмаганини кўрсатган ҳолда топширилишини айтган.

Бир ойдан сўнг Россиядаги сафдошлардан бири: «Розиман», деб жавоб берган.

Шундан сўнг MeritServus Kravin гўёки маблағларни BVI’даги бош компанияси номидан шунчаки ушлаб тургани ва инвестиция қилаётганини ёлғондан даъво қилувчи, муддати орқага сурилган бир қатор ҳужжатларни ишлаб чиқди.

Бу Kravin аслида пулга эгалик қилмагандек кўрсатди, демак у Кипрда солиқ қарздорлигига эга бўлмайди.

2005 йил сентябридаги электрон хатда Deloitte Kravin активларига муддати орқага суриб киритилган ўзгартиришлар сабабли «ҳисобварақларга муайян ўзгартиришлар киритилиши керак бўлишини (банк ҳисобварақлари қолдиқлари, фоизли даромадлар, фойда ва зарарлар ҳисоби)» ёзган.

Демак, Deloitte молиявий ёзувларни сохталаштириш бўйича маслаҳат берганга ўхшайди. Далиллар шуни кўрсатадики, бу Абрамович компаниясига миллионлаб солиқларни тўлашдан бўйин товлаш имконини берган.

Эндрю Митчелл (KC) бизга бу схема «очиқ-один» солиқдан бўйин товлаш эканини айтди. «Агар бу Англияда содир бўлганида ва гап миллионлар ҳақида кетганида, Аъло Ҳазратларининг даромадлар ва божхона хизмати жиноий таъқиб ҳақида ўйлаётган бўларди», деди у.

Кипр парламенти депутати Христос Христофидеснинг айтишича, агар солиқдан бўйин товланган бўлса, «биз пулларимизни қандай қилиб қайтариб олишимиз мумкинлигини ва агар баъзи одамлар айбдор бўлса, улар қонунларимизга мувофиқ қандай қилиб жазо тортиши кераклигини кўриб чиқишимиз керак».

Deloitte муддатини орқага суришга ёрдам берган ҳужжатлар билан бир қаторда, Абрамовичнинг MeritServus’даги маслаҳатчилари учинчи ҳужжатлар тўпламини ҳам сохталаштиришган. Бу олигархнинг Кипрдаги Electus Investments компаниясида сақланадиган жуда катта бизнес бойлигига — 10 миллиард доллардан ортиқ маблағига тегишли эди.

MeritServus ҳужжатлар муддатини орқага суриб, Electus бу бойликка эгалик қилмагандек кўрсатди.

У Абрамовичнинг айнан бир хил номдаги бошқа бир компанияси — Electus Investments’дан фойдаланган, аммо буниси ҳисоботларни ошкор қилиш талаб этилмайдиган янада махфийроқ BVI’да жойлашган эди.

Электрон хатлар шуни кўрсатадики, 2006 йилда MeritServus бойлик Кипрдаги Electus’га тегишли эканини тан олган. Аммо у яна бир бор ўтмишни қайта ёзишни таклиф қилган, бу сафар «бенефициар эгалик ҳуқуқини BVI’даги Electus Investments’га ўтказиш» ва бу ўзгариш уч йил олдин содир бўлгандек кўрсатиш режалаштирилган.

MeritServus BVI компанияси 2003 йил 20 ноябридан бери 10 миллиард долларлик бойликка эгалик қилганини ёлғондан даъво қилувчи ҳужжатларни имзолади ва муддатини орқага суриб расмийлаштирди. Шу сабабли, айнан шу номдаги Кипр компанияси ўз ҳисоботини чоп этганда, у шунчаки 145 000 долларлик активларга эгадек кўринди.

Роман Абрамовичнинг миллиардлари йўқ қилинган эди.

Эндрю Митчелл (KC) Panorama’га шундай деди: «Бундан чиқарадиган хулосангиз шуки, ўз касби қоидаларини ва шу сабабли қонунни бузишга тайёр бўлган профессионаллар бор. Ва улар ҳужжатларни яратиш борасида том маънода ҳеч нарсадан қайтмайдиганга ўхшайди».

Абрамович ўз империясини қураётган вақтда Россия энергетика вазири ўринбосари бўлган ва ҳозирда Россия ҳукуматининг танқидчиси бўлган Владимир Милов шундай деди: «Ҳар бир россиялик олигарх ёки Яқин Шарқ ёки Африканинг коррупцияга ботган олигархи учун уларнинг обрўсини оқлаш ва уларни нормал кўрсатиш учун жон-жони билан пул оладиган Ғарб молиявий, ҳуқуқий ва PR хизматлари провайдерларининг бутун бир армияси мавжуд».

Олигархнинг ҳеч қандай ноқонуний иш қилганини инкор этиб, Роман Абрамовичнинг юристлари у «ушбу компанияларнинг кундалик фаолиятига жалб қилинмаганини» ва профессионал маслаҳатчилар томонидан таклиф қилинган келишувларда «ушбу маслаҳатга таяниш мутлақо тўғри ва қонуний бўлганини» айтишди.

Deloitte Cyprus конкрет айбловлар бўйича изоҳ бера олмаслигини, чунки ҳужжатлар 20 йилдан кўпроқ вақт олдинга тегишли экани ва улардан фойдаланиш имкони йўқлигини маълум қилди.

MeritServus Cyprus Confidential маълумотлари сизиб чиққанидан сўнг ёпилган.