25 йиллик рейс. «Саломатлик» ғилдиракдаги клиникаси мамлакатнинг чекка ҳудудларига умид ва шифокорларни қандай етказиб бермоқда
25 йиллик рейс. «Саломатлик» ғилдираклардаги клиникаси мамлакатнинг олис ҳудудларига умид ва шифокорларни қандай келтирмоқда
Ўзбекистонда 25 йилдан бери «Саломатлик» тиббиёт поезди қатнаб келмоқда, у одамлар малакали тиббий ёрдам олиши қийин бўлган олис ҳудудларга шифокорларни етказиб беради. Лойиҳанинг юбилейи муносабати билан Podrobno.uz корреспонденти унинг муаллифи ва биринчи бош шифокори Надира Юлдашева билан поезд қандай яратилгани, бугунги кунда нима билан шуғулланаётгани ва уни қандай ўзгаришлар кутаётгани ҳақида суҳбатлашди.
Тиббиёт поезди ғояси Юлдашевада ҳали 2000 йилда пайдо бўлган эди. Ўшанда у «Ўзбекистон темир йўллари» АЖ ва Тошкент йўловчи вагонларини таъмирлаш заводи раҳбариятига мамлакатнинг бориш қийин бўлган ҳудудларига шифокорлар ва тиббий ускуналарни олиб бора оладиган махсус таркиб тузиш таклифи билан мурожаат қилган. Лойиҳа учун қайта жиҳозланиши керак бўлган еттита вагон ажратилди.
«Саломатлик»нинг расмий ишга туширилиши 2001 йил 1 июнда бўлиб ўтди. Юлдашеванинг сўзларига кўра, очилишда Ўзбекистоннинг биринчи президенти Ислом Каримов иштирок этган.
«Биз поездни ташкил қилиш ва қуришни 2000 йилда бошладик, 2001 йилда эса уни ишга туширдик. Мана ҳозир чорак аср ўтди, аммо поезд ишлашда ва пойтахтдан олисда яшайдиган одамларга тиббий ёрдам кўрсатишда давом этмоқда», — деди у.
### Поезд иши қандай ташкил этилган
«Саломатлик» рейсларини ташкил этиш билан темир йўл поликлиникаси шуғулланади. Айнан ўша ердан олис ҳудудларга маҳаллий аҳолига ёрдам кўрсатувчи шифокорлар ва ҳамширалар жўнаб кетади. Ҳар бир рейсда тахминан 14–15 нафар мутахассис иштирок этади. Бир гуруҳ сафарда ишлаётган бир вақтда, қолган медиклар поликлиникада пациентларни қабул қилишни давом эттирадилар. Сўнгра ходимлар поезд мунтазам равишда янги рейсларга жўнаб кетиши ва поликлиника иши тўхтаб қолмаслиги учун бир-бирларини алмаштирадилар. «Ўзбекистон темир йўллари» АЖ сафарларни ташкил қилишга ёрдам беради ва тиббиёт бригадалари иши учун зарур шароитларни таъминлайди.
Бугунги кунда поезд ультратовуш текширувлари, электрокардиография, флюорография ва лаборатор диагностика учун жиҳозланган. Бригадалар таркибига терапевтлар, неврологлар, педиатрлар, гинекологлар, эндокринологлар, дерматологлар ва стоматологлар киради.
«Саломатлик»нинг асосий мақсади — олис ҳудудлар, жумладан чўл ҳудудлари ва Оролбўйи аҳолиси учун тиббий ёрдамни янада ҳамёнбоп (қулай) қилишдир. Мутахассислар даволаниш учун йирик шаҳарларга боришларига ҳожат қолмаслиги учун жойнинг ўзида пациентларни текширувдан ўтказадилар ва маслаҳат берадилар.
«Бизнинг вазифамиз — марказий шаҳарлардан олисда яшайдиган одамларга тиббий ёрдамни яқинлаштиришдир. Биз у ерга мутахассисларни олиб борамиз, текширувлар ўтказамиз ва зарур ёрдамни кўрсатамиз», — деб тушунтирди Юлдашева.
Кекса ёшдаги одамларга,พิклиги бўлган болаларга, аёлларга ва ижтимоий қўллаб-қувватлашга муҳтож оилаларга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Тиббий ёрдам бепул кўрсатилади.
Тиббий хизматлардан ташқари, олис аҳоли пунктларига дори-дармонлар, озиқ-овқат, кийим-кечак ва бошқа зарур буюмлар етказиб берилади. Инсонпарварлик ёрдамини етказиб беришни ташкил этишда турли ташкилотлар, жумладан «Соғлом авлод учун» ва «Экосан» иштирок этмоқда.
### Поезд Афғонистонда ҳам бўлган
25 йил давомида лойиҳа Ўзбекистон чегараларидан ташқарига чиқди. Тахминан икки йил олдин «Саломатлик» Афғонистонга юборилган эди.
«Поезд Афғонистонга юборилди ва у ўз ишини муваффақиятли бажарди. Менинг билишимча, натижалардан қабул қилувчи томон ҳам, пациентлар ҳам мамнун бўлишди», — деб таъкидлади у.
Сўнгги йилларда «Саломатлик» ҳақида оммавий равишда камроқ гапирила бошланди. Юлдашева буни жамоа поезднинг доимий ишига кўникиб қолгани ва лойиҳа ҳақида мунтазам эслатиб туришни зарур деб ҳисобламагани билан тушунтирди.
Шу билан бирга, ташкилотчилар унинг имкониятларини кенгайтиришни мўлжалламоқдалар. Режаларда — таркибни янгилаш ва қўшимча вагонлар қуриш бор. Юлдашеванинг сўзларига кўра, улар орасида аёллар ва эркаклар учун алоҳида вагонлар, шунингдек ихтисослаштирилган тиббий вагонлар кўзда тутилган.
Ривожланишнинг яна бир йўналиши — хирургик ёрдамдир.
Агар ишнинг дастлабки йилларида поездда асосан кичик операциялар ўтказилган бўлса, эндиликда ташкилотчилар уларнинг сонини оширишни ва бундай шароитларда бажариш мумкин бўлган аралашувлар рўйхатини кенгайтиришни мўлжалламоқдалар.
«Биз энди бошлаганимизда, поездда кичик операциялар ўтказилар эди. Эндиликда поликлиника шароитида ўтказиш мумкин бўлган мураккаброқ аралашувларни бажариш имконияти мавжуд», — деб сўзлаб берди лойиҳанинг биринчи бош шифокори.
### 25 йил ўтиб — яна бирга
«Саломатлик»нинг 25 йиллигига собиқ ва ҳозирги ходимлар — шифокорлар, ҳамширалар, санитарлар ва инженерлар таклиф этилган учрашув ташкил этилди. Улар яна бир бор йиғилиш ва лойиҳани яратган ҳамда кўп йиллар давомида унинг ишини таъминлаган инсонларни эслаш имконига эга бўлдилар.
Юлдашева аввалига жамоа поезднинг 30 йиллигини нишонлашни режалаштирганини, аммо учрашувни яна беш йилга кечиктирмасликка қарор қилганини тан олди.
«Биз 30 йилликни нишонлашни ўйлаган эдик, аммо бу беш йил ичида янада кўпроқ одамлар оламдан ўтиши мумкин. шунинг учун барибир 25 йиллик юбилейни нишонлашга ва ҳали кўриша оладиган пайтимизда бир жойга йиғилишга қарор қилдик», — деб тушунтирди у.
Юлдашеванинг ўзи ҳозирда Канадада яшайди, аммо ўзи яратган лойиҳа тақдирини кузатишда давом этмоқда. Юбилейга у «Саломатлик» тарихи ҳақида рус, ўзбек ва инглиз тилларида нашр этилган китоб тайёрлади. унда поезднинг яратилиши, унинг ишлаш босқичлари ва статистик маълумотлар тўпланган.
Юлдашева кетиб қолганидан сўнг, лойиҳада 2007 йилдан бери ишлаб келаётган унинг собиқ ёрдамчиси Фатима Ураева ишга раҳбарлик қилишни давом эттирди.
Чорак аср давомида «Саломатлик» мутахассисларга бўлган кириш имконияти масофа билан чекланган жойларга тиббий ёрдам етказиш усулига айланди. Эндиликда ташкилотчилар таркибнинг янгиланиши ва даволаш имкониятларининг кенгайиши ушбу ишни давом эттиришга имкон беришига умид қилмоқдалар.