2026 йилда Хитойдан Ўзбекистонга автомобилни қандай импорт қилиш мумкин: божхона божлари, транспорт йўналишлари ва рўйхатдан ўтказиш бўйича қўлланма

**2026 йилда Хитойдан Ўзбекистонга автомобилни қандай импорт қилиш мумкин: божхона божлари, транспорт йўналишлари ва рўйхатдан ўтказиш тушунтирилди**

Хитой ўзбекистонлик харидорлар учун тобора муҳим автоулов манбаига айланиб бормоқда. Тўплам даражаси ва нархлари бошқа жойларда камдан-кам учрайдиган бензинли транспорт воситалари, электромобиллар, плагин гибридлар ва одатдаги гибридларнинг кенг танлови ушбу бозорда тақдим этилган. Аммо автомобилни сотиб олиш — бу фақат биринчи қадам. Харидорлар, шунингдек, экспорт ҳужжатлари, халқаро етказиб бериш, божхона божлари, ҚҚС, утилизация йиғими, мувофиқликни баҳолаш ва Ўзбекистонда рўйхатдан ўтказишни ҳам ҳисобга олишлари керак.

Хусусий харидорлар ва автосалонлар учун якуний қиймат хитойлик сотувчи томонидан кўрсатилган нархдан ташқари бошқа омиллар билан ҳам белгиланади. Автомобилнинг ёши, двигатель ҳажми, куч агрегати, божхона таснифи ва транспорт йўналиши умумий суммага таъсир қилиши мумкин.

Ушбу қўлланмада 2026 йилда Хитойдан Ўзбекистонга автомобилни импорт қилишнинг асосий босқичлари, жумладан, Хоргос ва Қашғар йўналишлари, амалдаги божхона қоидалари, харидорларга керак бўладиган ҳужжатлар ва автомобиль Ўзбекистонга келганидан кейин рўйхатдан ўтказиш жараёни баён этилган.

Хитойнинг автомобиль сектори, айниқса, электромобиллар ва гибрид транспорт воситалари йўналишида жадал кенгайди. Харидорлар BYD, Geely, Chery, Changan, Zeekr, Li Auto каби брендлар ва бошқа маҳаллий ишлаб чиқарувчилар моделларини солиштиришлари мумкин. Моделлар қаторига оилавий седанлар, кроссоверлар, йўлтанламаслар ва тижорат транспорт воситалари киради.

Яна бир афзаллиги — модификацияларнинг ранг-баранглигидир. Битта модель турли хил батарея ҳажми, двигатель танлови, безаш даражаси ва ускуналар тўплами билан чиқарилиши мумкин. Натижада, бир хил модель номига эга бўлган иккита автомобиль жуда фарқли техник хусусиятларга эга бўлиши мумкин.

Айнан шунинг учун тўловдан олдин текшириш жуда муҳимдир. Харидорлар аниқ модель йили, ишлаб чиқарилган санаси, комплектацияси, двигатель ёки мотор созламалари, тегишли ҳолларда батарея сиғими, харид қилишда муҳим бўлган босиб ўтилган масофаси, транспорт воситасининг идентификация рақами (VIN) ва ускуналар рўйхатини текширишлари керак.

Онлайн эълонда жозибадор кўринган автомобиль сотувчи томонидан таклиф қилинган якуний хусусиятларга мос келмаслиги мумкин. Харидор тўлов ёки транспортни ташкил қилишдан олдин айнан нима сотиб олинаётганини аниқ билиши керак.

Биринчи қадам — муносиб автомобилни топиш ва уни Ўзбекистонга қонуний равишда олиб кириш ва рўйхатдан ўтказиш мумкинлигига ишонч ҳосил қилишдир.

Бўнак тўлашдан олдин харидорлар қуйидагиларни текширишлари керак:

Ушбу қўлланмада тавсифланган қоидаларга кўра, ўнг рулли транспорт воситаларини олиб кириш тақиқланади. Шу сабабли харидорлар сотиб олишга рози бўлишдан олдин руль жойлашувини текширишлари керак.

Шунингдек, соф электромобиль, плагин гибрид ва ўз-ўзини қувватлайдиган гибридни бир-биридан фарқлаш муҳимдир. Ушбу тоифалар бир-бирининг ўрнини боса олмайди: уларнинг божхона таснифи ва меъёрий тартибга солиниши фарқ қилиши мумкин.

Чет элдан харид қилаётган харидор ҳар доим ҳам сотувчининг жойлашган жойига ташриф буюра олмайди ёки автомобилни шахсан кўздан кечира олмайди. Хитойда ўтказиладиган кўрик автомобиль келишилган хусусиятларга мос келишини ва кўзга ташланадиган нуқсонлар йўқлигини тасдиқлашга ёрдам беради.

Тегишли кўрик ташқи кўриниш, кузов панеллари, бўёқ қопламаси, ойналар, чироқлар, салон, бошқарув панели, шиналар ва кўринадиган механик қисмларни қамраб олиши керак. Инспектор, шунингдек, VIN рақамини текшириши ва автомобилни сотиб олиш шартномаси билан солиштириши керак.

Электр ва гибрид моделлар учун кўрик мавжуд батарея маълумотлари, қувватлаш ускуналари, огоҳлантириш индикаторлари, ҳайдаш тизимлари ва тегишли диагностика маълумотларини ўз ичига олиши керак. Харидорлар фақат каталог тасвирларига таяниб қолмасдан, ҳақиқий автомобилни аниқ кўрсатадиган фотосуратлар ва видеокадрларни сўрашлари керак.

Кўрик баённомаси сотиб олиш ҳужжатлари билан бирга сақланиши керак. У экспорт қилишдан олдин транспорт воситасининг ҳолатини тасдиқловчи фойдали ҳужжат бўлиб хизмат қилиши мумкин.

Хитойда кўрикни ташкил қилувчи харидорлар кўриб чиқишлари мумкин

Транспорт воситаси ва унинг хусусиятлари тасдиқлангач, харидор ва сотувчи сотиб олиш шартларини келишиб олишлари керак.

Сотиб олиш шартномасида автомобиль VIN рақами билан идентификация қилиниши, шунингдек, модели, комплектацияси, ишлаб чиқарилган санаси, куч агрегати, келишилган нархи ва етказиб бериш шартлари кўрсатилиши керак. Унда экспорт ҳужжатлари, транспорт ва бошқа харажатлар учун қайси томон жавобгар эканлиги ҳам кўрсатилиши лозим.

Тегишли ҳолларда, шартномада қўлланиладиган Инкотермс шартлари кўрсатилиши керак. Бу сотувчининг жавобгарлиги қаерда тугаши ва харидорнинг жавобгарлиги қаердан бошланиши бўйича чалкашликларнинг олдини олишга ёрдам беради.

Ўзбекистонлик харидорлар сотувчининг шароитларига ва улар учун мавжуд бўлган банк йўналишига қараб АҚШ доллари ёки Хитой юанида тўлашлари мумкин.

Бироқ, харидорлар пул юборишдан олдин ўз банклари билан ўтказма жараёни, валюта мавжудлиги, тасдиқловчи ҳужжатлар, банк талабларига мувофиқлик ва тўлов чекловларини тасдиқлашлари керак. Битта харидор ёки битта битим учун ишлайдиган тўлов усули ҳар бир банк ҳисобварағи учун автоамтик равишда мавжуд деб ҳисобланмаслиги керак.

Банк ўтказмаси тасдиқномаси ва тижорат инвойсини сақлаб қўйинг. Ушбу ҳужжатлар божхона расмийлаштируви вақтида битим қийматини исботлаш учун талаб қилиниши мумкин.

Харид қилиш ва экспорт қилиш тартиблари тасдиқлангандан сўнг, автомобилни халқаро ташишга тайёрлаш мумкин.

Хитойдан Ўзбекистонга етказиб бериш учун тавсифланган иккита қуруқликдаги йўналиш бу Хоргос–Тошкент ва Қашғар–Тошкент коридорларидир. Тўғри танлов автомобилнинг жойлашувига, транспорт тартибига, юклаш жадвалига ва етказиб бериш талабларига боғлиқ.

Хоргос коридори Хитойдан Марказий Осиёга автомобилларни ташиш бўйича асосий йўналишлардан биридир.

EAuto Export компаниясининг Хоргос орқали ташиш бўйича мўлжалланган нархи бир автомобиль учун тахминан 1000 АҚШ долларини ёки таклиф учун ишлатилган валюта курси бўйича тахминан 6800 юанни ташкил қилади. Одатий иш шароитларида етказиб бериш уч ҳафтагача давом этиши мумкин.

Ҳақиқий транзит вақти мавсумга, чегара тартиб-қоидаларига, транспорт воситаларининг мавжудлигига, консолидацияга ва бошқа логистика омилларига қараб фарқ қилиши мумкин. Харидорлар жўнатишни тасдиқлашдан олдин жорий нарх ва тахминий жўнатиш санасини олишлари керак.

Қашғар коридори Хитойдан Ўзбекистонга автомобилларни ташишнинг яна бир вариантидир.

Қўлланмадаги мўлжалланган транспорт нархи бир автомобиль учун тахминан 1250 АҚШ долларини ёки тахминан 8500 юанни ташкил қилади. Транспорт воситалари тўпланиб, юклангандан сўнг, қуруқликдаги транспорт босқичи тахминан ўн кун давом этиши мумкин.

Буни уюмдан-уйгача кафолатланган етказиб бериш вақти сифатида қабул қилмаслик керак. Юклаш жадваллари, чегарани расмийлаштириш ва бошқа оператив тадбирлар умумий саёҳатга таъсир қилиши мумкин.

Ушбу суммалар давлат тарифлари ёки кафолатланган бозор нархлари эмас, балки мўлжалланган тижорат таклифларидир. Якуний рақам муайян автомобиль, олиб кетиш пункти, транспорт ташкил этилиши ва етказиб бериш санаси учун тасдиқланиши керак.

Божхона расмийлаштируви импорт ҳисоб-китобининг энг муҳим қисмларидан биридир. Тўланиши керак бўлган сумма автомобилнинг ёшига, двигатель ҳажмига, божхона қийматига ва куч агрегати таснифига боғлиқ.

Баъзи кичик двигателли транспорт воситалари учун вақтинчалик божхона имтиёзлари 2026 йил 1 январда тугади. Натижада, харидорлар 2026 йилги импорт харажатларини аввалги имтиёзли даврда амал қилган пасайтирилган ставкалар бўйича ҳисобламасликлари керак.

Импорт қўлланмасида белгиланган божхона божи тузилмасига кўра, ички ёнув двигателли автомобиллар учун божхона божи ёш тоифаларига бўлинади:

Тўғри келадиган двигатель сиғими таркибий қисми автомобилнинг тариф таснифига ва тегишли ставкага боғлиқ. Шу сабабли, ушбу рақамлар муайян автомобиль бўйича божхона баҳолашининг ўрнини босувчи эмас, балки ҳисоб-китоб учун қўлланма сифатида қаралиши керак.

Автомобилнинг ёши умумий импорт қийматига сезиларли таъсир кўрсатиши мумкин. Хитойда арзон туюлган ишлатилган автомобиль божхона тўловлари қўшилгандан сўнг жуда қимматга тушиши мумкин.

Шу сабабли, харидорлар автомобилнинг Ўзбекистонга етиб келишини кутмасдан, сотувчига тўлов қилишдан олдин кутилаётган божни ҳисоблаб чиқишлари керак.

Қўлланмада соф электромобиллар ва плагин гибридлар учун бошқача божхона тартиби белгиланган бўлиб, ушбу тоифалар учун импорт божхона божи 0% ни ташкил этади. У, шунингдек, уларни бензинли двигателлар учун божхона тузилмаси бўйича кўриб чиқиладиган ўз-ўзини қувватлайдиган гибридлардан фарқлайди.

Ушбу фарқ автомобилнинг техник хусусиятлари ва божхона тарифи коди бўйича диққат билан текширилиши керак. Плагин гибриди ҳам ички ёнув двигателига, ҳам электр двигателига эга, шунинг учун унинг таснифини фақат ишлаб чиқарувчининг маркетинг тавсифидан келиб чиқиб хулоса қилмаслик керак.

Харид қилишдан олдин харидор аниқ модель ва куч агрегатининг божхона тартибини Ўзбекистон божхона органлари ёки малакали божхона брокери билан тасдиқлаб олиши керак.

Қўлланмада олиб кириладиган автомобиллар учун қўшилган қиймат солиғи (ҚҚС) ставкаси 12% қилиб кўрсатилган.

ҚҚС қўшимча харажат бўлиб, импорт бюджетига киритилиши керак. Доимий сумма шунчаки хитойлик сотувчининг эълон қилинган нархига қўшилиш ўрнига, амалдаги божхона баҳолаш қоидалари бўйича ҳисобланади.

Якуний ҚҚС суммасини ҳисоблашдан олдин божхона қиймати ва ҳар қандай тегишли бож ёки бошқа солиққа тортиладиган таркибий қисмлар аниқланиши керак.

Божхона божи ва ҚҚСдан ташқари, олиб кириладиган автомобиллардан утилизация йиғими ундирилади.

Қўлланмада қуйидаги тузилма берилган:

**Ички ёнув двигателли транспорт воситалари**

Утилизация йиғими двигатель ҳажми ва тегишли тоифага қараб базавий ҳисоблаш миқдорининг (БҲМ) 30 бараваридан 300 бараваригача бўлган миқдорни ташкил этади.

**Электромобиллар**

Қўлланмада электромобиллар учун қуйидаги ставкалар кўрсатилган:

Қўлланмада 2026 йил 1 сентябрдан бошлаб БҲМ 440 000 сўм деб олинган.

Ушбу кўрсатилган қийматда электромобиллар учун утилизация йиғимининг кўргазмали суммалари қуйидагича бўлади:

Ушбу ҳисоб-китобларда қўлланмада кўрсатилган БҲМ ишлатилган. Тегишли йиғим тоифаси, автомобиль ёши ва божхона расмийлаштируви санасида амалда бўлган БҲМ битимдан олдин тасдиқланиши керак.

Утилизация йиғими, айниқса, электромобилларни бензинли моделлар билан солиштирганда муҳимдир. Харидор 0% божхона божи ставкаси автомобилни бошқа катта тўловларсиз олиб кириш мумкинлигини англатади деб ўйламаслиги керак.

Тўғри ҳужжатлаштириш экспорт, чегара транзити ва божхона расмийлаштируви вақтида ушланиб қолишларнинг олдини олишга ёрдам беради.

Харидор қуйидаги ҳужжатларни тегишлича тайёрлаши керак:

**Хитойлик сотувчи ёки экспортчининг ҳужжатлари**

**Ўзбекистонга олиб кириш ва рўйхатдан ўтказиш учун ҳужжатлар**

Ҳужжатларнинг аниқ рўйхати автомобиль жисмоний ёки юридик шахс томонидан олиб кирилаётганига, янги ёки ишлатилганига ва куч агрегати тоифасига қараб фарқ қилиши мумкин.

Харидор асл ҳужжатларни ҳам, аниқ электрон нусхаларини ҳам сақлаши керак. VIN тафсилотлари, модель тавсифлари ва автомобиль хусусиятлари сотиб олиш шартномаси, инвойс, экспорт декларацияси ва транспорт ҳужжатларида бир-бирига мос келиши керак.

Божхона расмийлаштируви автомобиль автоматик равишда Ўзбекистон йўлларида рўйхатдан ўтказиш ва фойдаланишга тайёрлигини англатмайди. Тегишли мувофиқлик талаблари ҳам бажарилиши керак.

2025 йил сентябрь ойида муҳим меъёрий ўзгариш кучга кирди. Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 19 сентябрдаги 597-сон қарорига асосан, М ва N тоифадаги янги импорт қилинадиган транспорт воситалари учун алоҳида экологик сертификатлаш тартиби бекор қилинди. Экологик мувофиқлик энди тегишли умумий техник регламент орқали баҳоланади ва тегишли мувофиқлик ҳужжатларида акс эттирилади.

Ушбу ўзгариш жараённи соддалаштирди, лекин мувофиқликни баҳолаш заруратини бекор қилмади.

Қўлланма, шунингдек, бензин ва дизель ёнилғисида ишлайдиган транспорт воситалари учун экологик тоифа талабларига ишора қилади. Харидорлар сотиб олишдан олдин ўзларининг аниқ автомобиллари учун амалдаги минимал стандартни текширишлари керак. Хусусан, қўлланмада Евро-5 ҳужжатларига ҳавола қилинган бўлса, 597-сонли қарор бўйича расмий меъёрий маълумотларда Евро-4 стандартига мувофиқлик мувофиқликни баҳолаш тизимининг ажралмас қисми сифатида белгиланган. Шу сабабли, талаб қилинадиган стандарт ўз-ўзидан қабул қилинмасдан, тегишли аккредитациядан ўтган мувофиқликни баҳолаш органи билан тасдиқланиши керак.

Соф электромобиллар 597-сонли қарорга мувофиқ экологик тоифани баҳолаш учун бошқача кўриб чиқилади. Гибрид транспорт воситалари алоҳида текширилиши керак, чунки қарорда ҳам ички ёнув, ҳам электр двигателга эга бўлган транспорт воситалари фақат электр двигателлари билан ишлайдиган транспорт воситаларидан фарқланади.

Автомобиль Ўзбекистонга келганидан сўнг импорт қилувчи божхона жараёнини якунлаши ва тегишли тўловларни тўлаши керак.

Умумий кетма-кетлик қуйидагича:

Харидорлар божхона тўлови квитанциялари, мувофиқлик ҳужжатлари, суғурта ёзувлари ва рўйхатдан ўтказиш ҳужжатларини сақлашлари керак. Ушбу ҳужжатлар автомобилни олиб кириш ва рўйхатдан ўтказиш ёзувини ташкил қилади.

Илгари жисмоний ва юридик шахсларга ўз эҳтиёжлари учун олиб кириладиган транспорт воситалари учун йилига фақат битта транспорт воситасининг мувофиқлик сертификатини олишни чеклайдиган йиллик чеклов 2026 йилнинг июнь ойида бекор қилинди. Бу бирдан ортиқ автомобиль импорт қилувчи харидорлар учун муҳимдир, гарчи бошқа сиртқи импорт, божхона ва рўйхатдан ўтказиш талаблари ҳамон амал қилади.

Энг кенг тарқалган хатолардан бири — Хитойдаги харид нархини Ўзбекистонда мавжуд бўлган автомобилнинг эълон қилинган нархи билан солиштиришдир.

Реал ҳисоб-китоб ҳар бир асосий харажатни ўз ичига олиши керак:

Масалан, бензинли йўлтанламасни кўриб чиқаётган харидор божни унинг божхона қиймати, ишлаб чиқарилган санаси ва двигатель ҳажмидан фойдаланиб ҳисоблаши керак. Соф электромобилни кўриб чиқаётган харидор амалдаги бож таснифини текшириши, лекин шунингдек, ҚҚС, утилизация йиғими ва рўйхатдан ўтказиш билан боғлиқ харажатларни ҳам киритиши керак.

Якуний ҳисоб-китоб умумий модель тоифаси учун эмас, балки аниқ автомобиль учун амалга оширилиши керак. Битта моделнинг иккита версияси турли хил двигатель ҳажмига, куч агрегатига ёки ишлаб чиқарилган санасига эга бўлиши мумкин, бу эса турли хил импорт харажатларига олиб келади.

Автомобиль Хитойни тарк этишидан олдин бир нечта муаммоларнинг олдини олиш мумкин.

Ҳақиқий автомобилни текширмасдан олдин тўлов қилиш.

Харидорлар тўлиқ тўловни амалга оширишдан олдин VIN, комплектация, ишлаб чиқарилган санаси ва ҳолатини тасдиқлашлари керак.

Турли хил гибрид тизимларини чалкаштириб юбориш.

Соф электромобиль, плагин гибрид ва ўз-ўзини қувватлайдиган гибрид божхона ва норматив мақсадлар учун турлича кўриб чиқилиши мумкин.

Эскирган божхона ставкаларидан фойдаланиш.

Кичик двигатель имтиёзлари 2026 йил 1 январда тугади. Аввалги ставкаларга асосланган ҳисоб-китоблар харажатларни кам кўрсатиши мумкин.

Утилизация йиғимини эътиборсиз қолдириш.

Паст ёки ноль божхона божи ставкаси бошқа ҳар бир импорт тўлови ноль эканлигини англатмайди.

Транспорт нархлари кафолатланган деб ҳисоблаш.

Йўналиш харажатлари ва етказиб бериш муддати юклаш жадвалларига, автомобиль жойлашувига, чегара шароитларига ва транспорт ташкил этилишига боғлиқ.

Толиқ бўлмаган ҳужжатларни тайёрлаш.

VIN, инвойс, сотиб олиш шартномаси ва экспорт декларацияси ўртасидаги фарқлар олдини олиш мумкин бўлган мураккабликларни келтириб чиқариши мумкин.

Сертификатлашни фақат келгандан кейин текшириш.

Харидорлар талабларга жавоб бермаслиги мумкин бўлган автомобилни олиш мажбуриятини олишдан олдин мувофиқлик ва экологик талабларни аниқлашлари керак.

Хитойдан импорт қилиш кенгроқ моделлар қаторига, электромобилларга ва муайян ускуналар конфигурациясига эга бўлишни хоҳлайдиган ўзбекистонлик харидорлар учун жозибадор бўлиши мумкин. Бу, шунингдек, ўз мижозлари учун бир нечта автомобиль сотиб оладиган автосалонлар учун имкониятлар яратиши мумкин.

Бироқ, қарор фақат харид нархига эмас, балки якуний етиб келиш қийматига асосланиши керак. Божхона божлари, ҚҚС, утилизация йиғимлари, транспорт ва рўйхатдан ўтказиш молиявий солиштиришни сезиларли даражада ўзгартириши мумкин.

Энг хавфсиз ёндашув — аниқ автомобилни танлаш, унинг техник хусусиятларини текшириш, кўрикдан ўтказиш, божхона таснифини тасдиқлаш ва тўловдан олдин барча импорт тўловларини ҳисоблаб чиқишдир. Шунга кўра харидор транспорт йўналишини келишиб олиши, ҳужжатларни тайёрлаши ҳамда божхона расмийлаштируви ва рўйхатдан ўтказишни ташкил қилиши керак.

Жараёнда ёрдам олишни хоҳлайдиган харидорлар учун EAuto Export Хитой автомобилларини топиш ва экспорт қилиш, жумладан, транспорт воситасини кўздан кечириш ва етказиб беришни ташкил қилиш бўйича кўмак беради.

Хитойнинг автомобилларни экспорт қилиш хизматлари харидорларга автомобиль Ўзбекистонга ташилишидан олдин харид қилиш ва экспорт босқичларини мувофиқлаштиришга ёрдам беради.

Импорт қоидалари, божхона таснифлари ва йиғим миқдорлари ўзгариши мумкин. Харидорлар харид қилишдан олдин амалдаги талабларни Ўзбекистон Божхона қўмитаси, тегишли мувофиқликни баҳолаш органлари ва ўз божхона брокерлари билан тасдиқлаб олишлари керак.

**Расмий меъёрий ҳаволалар:**

Сўнгги талаблар ва амалдаги ставкалар бўйича Ўзбекистоннинг LexUZ ҳуқуқий маълумотлар базаси (lex.uz), Давлат божхона қўмитаси (customs.uz) ва тегишли давлат хизматлари порталига (my.gov.uz) мурожаат қилиш лозим.