Сенат Энтерприсе Узбекистан учун 2100-йилгача махсус юрисдикцияни тасдиқлади.

8-август куни ялпи мажлисда Ўзбекистон Олий Мажлиси Сенати 2100-йилгача Энтерприсе Узбекистан учун махсус юрисдикцияни таъминлайдиган “Халқаро рақамли технологиялар маркази тўғрисида”ги конституциявий қонунни қайта маъқуллади.

Президент фармони билан Тошкентда ташкил этилган Энтерприсе Узбекистан маркази Ўзбекистоннинг умумий ҳуқуқий режимидан фарқли ўлароқ, рақамли технологиялар компаниялари учун ноёб ҳуқуқий муҳит яратишга қаратилган. 2030-йилга келиб лойиҳа улкан мақсадларни қўяди: 1000 тагача халқаро компанияларни жалб қилиш, 300 000 дан ортиқ иш ўринларини яратиш ва ИТ хизматлари экспортини 5 миллиард долларгача ошириш.

Конституциявий қонун марказни 2100-йилгача амал қиладиган махсус ҳуқуқий режимга эга махсус ҳудуд сифатида белгилайди. Ушбу доирада рақамли маҳсулотлар, хизматлар ва инновацияларни ишлаб чиқиш, синовдан ўтказиш ва жорий этиш, шунингдек, инвестицияларни жалб қилиш ва экспортни ривожлантириш режалаштирилган. Сенат бундай узоқ муддат хорижий инвесторларга 40-50 йил олдин йирик инвестицияларни режалаштириш имконини беришини таъкидлади.

Муҳокама давомида сенатор Малика Қодирхонова ушбу муддатнинг давомийлигидан хавотир билдириб, рақамли технологияларнинг жадал ривожланишини та'кидлади. У Рақамли технологиялар вазирлиги вакилларидан 2100 йилгача бо'лган муддат иқтисодий ҳисоб-китобларга ёки халқаро тажрибага асосланганми, деб со'ради. "Муддат 70 йилдан ортиқ. Шунинг учун мен унинг асосини тушунмоқчиман", деб та'кидлади у.

Рақамли технологиялар вазири о'ринбосари Жамол Махсудов муддатни белгилашда халқаро тажриба о'рганилганини тушунтирди. У Қатар ва Ирландия каби режимларда аниқ муддатлар ё'қлигини; Дубайда махсус режим 50 йилга узайтириш имконияти билан о'рнатилганлигини; ва Қозог'истонда 2026 йилгача амал қилишини мисол қилиб келтирди. "О'збекистонда 2100 йилгача бо'лган муддат мамлакатнинг инвестиция ва бизнес учун тобора ортиб бораётган жозибадорлигини, шунингдек, халқаро компанияларнинг кириб келишини ҳисобга олган ҳолда белгиланди", деди Махсудов.

Марказнинг асосий хусусиятларидан бири алоҳида ҳуқуқий асос бо'лади. Қайта ко'риб чиқилгандан со'нг, қонунда инглиз умумий ҳуқуқи ва адолат тамойиллари ва нормалари О'збекистон Конституцияси, конституциявий қонунлар ва марказий ҳукумат қоидаларига мувофиқ бо'лса, тегишли ҳолларда қо'лланилиши мумкинлиги ко'зда тутилган.

Марказий ҳукуматнинг о'з ваколати доирасидаги қарорлари, Конституция, марказий ҳукуматни тартибга солувчи конституциявий қонун ва О'збекистон томонидан ратификация қилинган халқаро шартномалар бундан мустасно, бошқа қарама-қарши ҳуқуқий ҳужжатлардан устун туради.

Марказий ҳукумат шунингдек, ма'мурий жавобгарликни амалга оширишнинг махсус тартибини ҳам назарда тутади. Ба'зи ҳолларда биринчи навбатда иқтисодий, фуқаролик ва бошқа тартибга солиш чоралари қо'лланилади ва тегишли қоидабузарликлар ва чоралар ро'йхати марказий ҳукумат кенгаши томонидан белгиланади. Қонун муаллифлари бу ёндашув халқаро молия марказлари амалиётига мос келади, ҳуқуқий муҳитни янада олдиндан айтиб бо'ладиган қилади ва ма'мурий босимни камайтиради, деб ҳисоблашади. Улар шунингдек, марказий ҳукуматнинг ваколатларини тартибга солувчи махсус қоидалар ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларининг ваколатларини чекламаслиги кераклигини та'кидлайдилар.

Марказий ҳукумат иштирокчиларига пул ювишга қарши курашиш, терроризмни молиялаштиришга қарши курашиш ва оммавий қирг'ин қуролларини тарқатишга қарши курашиш бо'йича қо'шимча талаблар қо'йилиши мумкин.

Қонун марказ иштирокчилари учун муайян тартибга солиш имтиёзларини, масалан, айрим қонуний талаблар ёки марказ қарорларидан вақтинчалик озод қилиш, соддалаштирилган лицензиялаш ва рухсат бериш тартиблари, инфратузилма, илмий-тадқиқот лабораториялари ва эксперт маслаҳатларидан фойдаланишни назарда тутади.

Марказнинг асосий ё'налишлари сун'ий интеллект, рақамли трансформация, илмий-тадқиқот ва ишланмалар, стартаплар ва ма'лумотлар марказлари бо'лади. 2030-йилга келиб 1000 тагача компанияни жалб қилиш, 300 000 дан ортиқ иш о'ринларини яратиш ва 5 миллиард долларлик хизматлар экспортини осонлаштириш режалаштирилган.

ИТ компаниялари учун алоҳида ҳуқуқий режим г'ояси 2023-йил декабр ойида муҳокама қилинган эди. 2024-йил феврал ойида Шавкат Мирзиёев Халқаро рақамли технологиялар маркази ёки Энтерприсе Узбекистанни ташкил этиш то'г'рисидаги фармонни имзолади.

Бу конституциявий қонун Сенатда иккинчи марта ко'риб чиқилмоқда. Қонунчилик палатаси илгари ҳужжатни қабул қилиб, уни парламентнинг юқори палатасига юборган эди. Бироқ, 17-ялпи мажлисда Сенат бир нечта қоидаларни амалдаги қонунчилик билан уйг'унлаштириш ва уларни Тошкент халқаро молия марказининг ҳуқуқий моделига мослаштириш зарурлигини айтиб, уни рад этди.

Тафовутларни бартараф этиш учун депутатлар, сенаторлар, ҳукумат вакиллари, вазирликлар ва агентликлардан иборат яраштириш комиссияси тузилди. Шундан со'нг, сессияда хабар қилинганидек, қонуннинг ҳар бир қоидаси қайта ко'риб чиқилди. Хусусан, қонуннинг қо'лланилиш доираси, марказий қонунчилик ва О'збекистон қонунчилиги о'ртасидаги муносабатлар, инглиз қонунчилигининг қо'лланилиши, ма'мурий ва жиноий юрисдикция масалалари, шунингдек, пул ювиш ва терроризмни молиялаштиришга қарши курашиш талаблари аниқлаштирилди.

"Тошкент халқаро молия маркази то'г'рисида"ги конституциявий қонун илгари шунга о'хшаш процедурадан о'тган эди. Унинг дастлабки версияси ҳам 16-ялпи мажлисда юқори палата томонидан рад этилган эди, шундан со'нг яраштириш комиссияси ҳужжатни якунлади. "Тошкент халқаро молия маркази то'г'рисида"ги қонун махсус ҳуқуқий режим, Халқаро тижорат суди, инглиз қонунчилигининг қо'лланилиши ва банк ва инвестиция фаолияти, суг'урта, қимматли қог'озлар бозори, то'лов тизимлари, ислом молия ва финтечни алоҳида тартибга солишни назарда тутади. Қонунни қайта ко'риб чиқиш жараёнида Англия қонунчилигини қо'ллаш механизмлари, Халқаро тижорат судининг юрисдиксияси, солиқ резидентлиги ва минимал инвестициялар талаблари, маблаг'лар ва бенефициарларнинг келиб чиқишини текшириш, шунингдек, капиталнинг эркин ҳаракати ва даромадларни репатриация қилиш қоидалари аниқлаштирилди.