Партиялар ўзгаришни талаб қилмоқда
Янги сиёсий маданият Қозоғистондаги сайлов кампанияларининг табиатини ўзгартирди.
Қурултой сайлов кампанияси давомида Қозог'истон партиялари ан'анавий сайловолди ташвиқот усулларидан четга чиқиб, очиқ сиёсий рақобат ва давлат кун тартибидаги долзарб масалалар бо'йича жамоатчилик муҳокамасига ург'у бермоқдалар. Бу ҳақда "Когамдйк Келисим" минтақавий давлат муассасаси раҳбари Елдос Жумагулов "САИЛАУ-2026: ОАВ ва рақамли платформалар" эксперт платформасида э'лон қилди.
**Муҳокаманинг янги даражаси**
Жумагуловнинг со'зларига ко'ра, кампания бошида ҳам бизнес манфаатларини ифода этиш, солиқ сиёсати, қишлоқни ривожлантириш ва экологик кун тартиби масалалари диққат марказига айланди. Бу аввалги кампанияларга нисбатан юқори даражадаги сиёсий рақобатни ко'рсатади. "Биз партиялар бир-бирларининг дастурларини муҳокама қилишни, қийин саволлар беришни ва илгари камроқ учрайдиган мунозараларда қатнашишни бошлаганини ко'рмоқдамиз", деб та'кидлади у.
Сиёсацҳунос Наила Мухтарова бу баҳога қо'шилиб, сайловчилар тобора этуклашиб бораётганини, популистик шиорларга камроқ ишонаётганини ва ва'даларни амалга оширишнинг аниқ механизмларини излаётганини та'кидлади. "Бугунги кунда партиялар нафақат йирик номлар билан, балки ҳақиқий таклифлар билан ҳам рақобатлашишга мажбур. Бу кампания фалсафасини о'згартирмоқда", деди у.
Сиёсацҳунос Талгат Калиев парламент фаолияти самарадорлигини ва сиёсий тизимдаги бизнеснинг ролини баҳолашга э'тибор қаратилаётганини та'кидлади, бу унинг фикрича, партияларнинг сайловчилар олдидаги жавобгарлигини оширади ва уларни дастурий ҳужжатларини такомиллаштиришга ундайди.
Елдос Жумагулов шунингдек, рақобат бир неча даражаларда, жумладан, партиялараро мунозаралар ва партия ичидаги жараёнлар, масалан, номзодларни ко'рсатиш ва позицияларни мувофиқлаштириш бо'йича мунозаралар ривожланаётганини та'кидлади. "Муайян ижтимоий гуруҳ манфаатларини ифода этиш ҳуқуқи учун партия ичидаги кураш рақибларнинг ташқи танқидидан кам бо'лмаган даражада муҳим аҳамият касб этмоқда", деб тушунтирди эксперт.
Унинг со'зларига ко'ра, бу кампанияга динамизм ва ко'п қирралиликни қо'шади, чунки сайловчилар нафақат тайёр шиорларни, балки сиёсий кучлар ичидаги жонли мунозараларни ҳам ко'ришади. "Бундай шароитларда телевидение дебатлари айниқса муҳимдир. Улар партиялар о'заро танқиддан о'з дастурлари ҳақида мазмунли муҳокамага о'тишлари мумкинлигини ва сайловчиларга жозибадор алтернатива таклиф қилишларини намойиш этади. Ушбу муҳокаманинг сифати бутун сайлов кампанияси қандай қабул қилинишини ко'п жиҳатдан белгилайди", деб қо'шимча қилди Жумагулов.
Ушбу сиклдаги телевидение дебатлари бир неча босқичда, жумладан, юзма-юз савол-жавоб сессиялари босқичларида о'тказилади, бу томошабинларга нафақат о'з дастурларини, балки номзодларнинг шахсий фазилатларини ҳам баҳолаш имконини беради. Инсон капиталини ривожлантириш бо'йича биринчи дебат давомида онлайн оралиқ овоз бериш натижаларига ко'ра, "Адилет" партияси 66,1%, "Ак Жол" 22,1% ва "Халқ партияси" 11,8% овоз олди. Ушбу дастлабки рақамлар аудиториянинг ушбу жонли мулоқот форматига юқори қизиқишини ко'рсатади.
**Рақамли технологияларга э'тибор қаратиш**
Эксперт платформасида рақамли даврда сиёсий мулоқотнинг о'згариши ҳам муҳокама қилинди. Сун'ий интеллект бо'йича вазир о'ринбосари Бахтиёр Мухаметкалиев нейрон тармоқлари томонидан яратилган контентни белгилаш ва шахсий ма'лумотларни ҳимоя қилиш зарурлигини та'кидлади. Партиялар ижтимоий тармоқлардан нафақат сайловолди ташвиқоти учун, балки фикр-мулоҳазалар платформаси сифатида ҳам фаол фойдаланмоқдалар, бу ерда мини-мунозаралар шарҳлар, Телеграм каналлари ва жонли эфирларда бо'либ о'тади, расмий телевидениедаги чиқишларни то'лдиради. Бу кампанияни янада жонли қилади ва сиёсатчиларни халқнинг, айниқса ёшларнинг ҳақиқий эҳтиёжларига яқинлаштиради.
Ҳозирги кампанияни аввалгилари билан таққослаб, мутахассислар иккита асосий фарқни та'кидламоқдалар. Биринчидан, сиёсий кучлар илгари мо''тадил сайловчиларни ё'қотишдан қо'рқиб, то'г'ридан-то'г'ри то'қнашувлардан қочган бо'лсалар, бугунги кунда оммавий мунозаралар овозлар учун курашнинг нормаси ва мажбурий атрибути сифатида қабул қилинмоқда. Иккинчидан, дастурларни мустақил равишда баҳолайдиган ва номзодларнинг баёнотларини тасдиқлайдиган жамоат ташкилотлари ва таҳлил марказларининг роли ошди, бу қо'шимча назоратни яратди ва манипуляция хавфини камайтирди. Елдос Жумагулов та'кидлаганидек, "очиқ сиёсий рақобатнинг кучайиши фуқароларнинг ко'проқ хабардор танловини раг'батлантиради ва сиёсий партияларнинг сайлов платформалари, аргументлари ва оммавий коммуникациялари сифати стандартларини оширади".
Эдуард Сон