Ўзбекистонда бизнесга жариманинг ярмини тўлашга рухсат берилади ва хусусийлаштириш натижаларини қайта кўриб чиқиш тақиқланади.

8-август куни Ўзбекистон Олий Мажлиси Сенати тадбиркорлик эркинлиги кафолатларини кучайтириш ва бизнесни қўллаб-қувватлаш механизмларини такомиллаштиришга қаратилган қонунни маъқуллади.

Ҳужжатда бир қатор қонун ҳужжатларига ўзгартиришлар киритилиб, тадбиркорлар учун қўшимча кафолатлар, давлат томонидан қўллаб-қувватлаш шакллари, молиявий санксияларни қўллаш қоидалари, текшириш талаблари ва мулк ҳуқуқларининг кафолатлари белгиланди.

“Тадбиркорлик фаолияти эркинлиги кафолатлари тўғрисида”ги қонунга бундай кафолатларнинг асосий тамойилларини баён қилувчи алоҳида модда киритилади: қонунийлик, тадбиркорлик эркинлиги, хўжалик юритувчи субьектларнинг тенглиги, ишончни ҳимоя қилиш, коррупсияга йўл қўймаслик, хусусий мулкнинг дахлсизлиги, қонунчиликнинг барқарорлиги ва аниқлиги.

Шу билан бирга, йиллик даромад бўйича бизнесни таснифлаш аниқланмоқда:

* **Микрофирмалар:** жисмоний шахслар томонидан ташкил этилган, йиллик даромади 1 миллиард сўмгача бўлган корхоналар.

* **Кичик бизнес:** даромади 1 миллиард сўмдан 10 миллиард сўмгача бўлган корхоналар.

* **Ўрта бизнес:** даромади 10 миллиард сўмдан 100 миллиард сўмгача бўлган корхоналар.

* **Йирик бизнеслар:** 100 миллиард со'мдан бошлаб.

Асосий о'згаришлардан бири назорат органлари томонидан молиявий санксияларни қо'ллаш то'г'рисидаги қарорларнинг ижро этилиши билан бог'лиқ. Тадбиркорлар бундай қарорга икки усулдан бири билан ихтиёрий равишда риоя қилишлари мумкин:

1. **Жариманинг 50 фоизини то'лаш:** Агар жариманинг 50 фоизи қарорни олганидан кейин бир ой ичида то'ланса, тадбиркор қолган ярмини то'лашдан озод қилинади.

2. **Бо'либ-бо'либ то'лаш режаси:** Олти ойлик бо'либ-бо'либ то'лаш режаси. Бунинг учун биринчи ой ичида жариманинг камида 1/6 қисми миқдорида дастлабки то'лов амалга оширилиши керак. Сенатор Эркин Гадоевнинг та'кидлашича, бо'либ-бо'либ то'лаш тартиби алоҳида ариза бериш шартисиз автоматик равишда қо'лланилади.

Қонунда шунингдек, қонунни бузганлик учун тадбиркорлик суб'эктининг о'зига молиявий жавобгарлик юклаш унинг ходимини ма'мурий жавобгарликка тортиш учун автоматик равишда асос бо'лмаслиги кераклиги белгиланган.

Яна бир муҳим бо'лим Тадбиркорликдаги мажбурий талабларнинг ягона реестрига тегишли. Бу бизнесга қо'йиладиган барча талабларни, жумладан, талабларнинг амал қилиш муддатларини, мувофиқликни тасдиқлаш учун зарур бо'лган ҳужжатларни, давлат назорати қоидаларини ва қоидабузарликлар учун жарималарни о'з ичига олган очиқ ма'лумотлар базаси бо'лади. Адлия вазирлиги вакилининг хабар беришича, реестрга тахминан 42 000 та мажбурий талаб қо'шилган. Бундан ташқари, қонунда ҳукумат ва назорат органлари реестрга киритилмаган бизнесга талаблар қо'я олмаслиги тамойиллари мустаҳкамланган.

Қонунда давлат органлари томонидан хусусийлаштириш натижаларини қайта ко'риб чиқиш ёки бекор қилиш бо'йича ҳар қандай ташаббус хусусий мулк дахлсизлигини бузиш деб ҳисобланиши белгиланган. Бу, хусусан, хусусийлаштирилган активлар қийматини, баҳолаш натижаларини ва баҳолаш ҳисоботларининг то'г'рилигини эксперт баҳолашни қайта ко'риб чиқишга тегишли. Ҳукумат, назорат ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари, шунингдек, судлар ушбу натижаларни қайта ко'риб чиқиш, бекор қилиш ёки бекор қилишни бошлай олмайдилар. Ҳужжатга ко'ра, бундай ишлар ко'риб чиқиш учун қабул қилинмаслиги керак. Сенатор Эркин Гадоев бу мулк дахлсизлигини та'минлашга хизмат қилишини та'кидлади.

Қонунда шунингдек, тадбиркор фаолиятини то'хтатиб туриш асослари ҳам белгиланган. Тадбиркорлик субьектлари ўз илтимосига биноан фаолиятини вақтинча тўхтатиб қўйишлари мумкин. Назорат қилувчи органлар фаолиятини 10 иш кунидан ортиқ бўлмаган муддатга тўхтатиб қўйишлари мумкин; узоқроқ муддатга фақат суд қарори чиқарилади. Бундан ташқари, назорат қилувчи органларга бизнес фаолиятини фақат инсон ҳаёти ва соғлиғи учун юқори хавф туғдирадиган омилларнинг махсус реестрига киритилган омиллар мавжуд бўлганда тўхтатиб қўйишга рухсат берилиши таклиф қилинмоқда. Бошқа ҳолларда, назорат қилувчи органлар тадбиркорлар фаолиятини тўхтата олмайди.

Қонунда тадбиркорларнинг ер, сув (сув квоталари ва лимитлари доирасида) ва энергия манбаларига уланиш ҳуқуқларининг кафолатлари алоҳида белгиланган. Энергия етказиб берувчилари бизнеснинг энергия эҳтиёжларини хавфсиз, ишончли, барқарор ва узлуксиз қондиришлари шарт.

Тадбиркорнинг ер участкасини давлат эҳтиёжлари учун олиб қўйишга фақат қонунда назарда тутилган зарарлар тўлиқ қоплангандан кейингина рухсат берилади. Компенсация участкада жойлашган мулкнинг бозор қийматини, ерга эгалик ҳуқуқининг бозор қийматини, кўп йиллик экинларнинг қийматини, бошқа мулкни кўчириш ва вақтинча ижарага олиш харажатларини, участка ва мулкдан фойдаланишдан йўқотилган фойдани, шунингдек, қонун ёки шартномада назарда тутилган бошқа харажатлар ва зарарларни ўз ичига олиши керак.

Сенат қонун тадбиркорлар ҳуқуқлари кафолатларини кучайтириши ва бизнесни давлат томонидан қо'ллаб-қувватлашнинг ҳуқуқий асосларини аниқроқ белгилаши кераклигини та'кидлади.

Ҳужжатда шунингдек, ижтимоий тадбиркорлик тушунчаси - ижтимоий ва экологик муаммоларни ҳал қилишга ёки уларнинг оқибатларини юмшатишга қаратилган бизнес фаолияти мустаҳкамланган. Адлия вазирлиги вакили ушбу қоида хусусий секторнинг ижтимоий муаммоларни ҳал қилиш имкониятларидан янада фаол фойдаланиш, ижтимоий мақсадларни тадбиркорлик ва бозор механизмлари билан интеграция қилиш имконини беришини та'кидлади. Унинг та'кидлашича, шунга о'хшаш механизмлар бошқа мамлакатларда ҳам тартибга солинади. Масалан, Жанубий Корея ижтимоий тадбиркорликни ривожлантириш то'г'рисида алоҳида қонун қабул қилди ва Қозог'истонда тегишли қоидалар Тадбиркорлик кодексида мустаҳкамланган.

Қонун ижтимоий тадбиркорликни давлат томонидан қо'ллаб-қувватлашнинг олтита асосий шаклини назарда тутади. Умуман олганда, бизнесни қо'ллаб-қувватлаш механизмлари молиявий ва натурал ёрдам, субсидиялар, грант молиялаштириш, имтиёзли кредитлар, солиқ ва бошқа мажбурий то'ловларни раг'батлантиришни о'з ичига олади. Қонунда молиявий ва натурал қо'ллаб-қувватлаш чоралари Жаҳон савдо ташкилоти талабларига мувофиқ бо'лиши кераклиги алоҳида белгиланган.