Ўзбекистон Шункор-88 тутувчи дронини тақдим этди - аммо нархи саволларни туғдирмоқда
Ташкент Тимес — Ўзбекистондаги барча сўнгги янгиликларни етказиб берувчи инглиз тилидаги онлайн газета

Ўзбекистон Таълим вазирлиги матбуот хизмати томонидан эълон қилинганидек, ёш ўзбек муҳандислари жамоаси томонидан душман учувчисиз учиш аппаратларини зарарсизлантириш учун ишлаб чиқилган "Шункор-88" номли тўхтатувчи дронни тақдим этди. Етакчи ишлаб чиқувчи Исмоил Билолхонов ва унинг жамоаси тизимни миллий "Келажак муҳандислари" танловида тақдим этдилар ва уни дрон ҳужумларининг тобора ортиб бораётган таҳдидига қарши маҳаллий ишлаб чиқилган, иқтисодий ечим сифатида кўрсатдилар.
Вазирликнинг таъкидлашича, Шункор-88 соатига 450 км тезликка эриша олади ва 8 дан 10 километргача бўлган масофадаги нишонларга зарба бера олади. Расмийларнинг ҳисоб-китобларига кўра, бир бирлик учун ишлаб чиқариш нархи 20 000 дан 50 000 долларгача. Улар бу кўрсаткични одатда ҳар бири 2 миллион доллардан 5 миллион долларгача бўлган анъанавий зенит ракеталарига нисбатан сезиларли тежаш сифатида таъкидлайдилар.
Бу таққослаш техник жиҳатдан аниқ бўлса-да, у Шункор-88 ни турли мақсадлар ва харажатлар тузилмаларига эга бўлган бошқа турдаги қуроллар — самолётлар ва баллистик таҳдидлар учун мўлжалланган ракеталар билан таққослайди. Вазирлик э'лонида келтирилмаган янада мос таққослаш, уруш давридаги талаблар туфайли Украина иқтисодий самарадорлик бо'йича етакчига айланган дрон-дрон тутқичларининг глобал бозори билан бог'лиқ бо'лиши мумкин.
**Шункор-88 нинг бозордаги ҳолати**
Украинанинг Скйфалл П1-СУН, ҳозирда фойдаланилаётган энг арзон тутқичлардан бири, Украина кучлари учун бирлик учун тахминан 1000 доллар туради. У енгил, 3Д босилган корпусга эга ва нишонни кузатиш учун компютер ко'риш ва термал тасвирдан фойдаланади. Оммавий ишлаб чиқарилган яна бир Украина тутқич қурилмаси, Вилд Ҳорнец' Стинг, бирлик учун тахминан 2100 доллар туради. Шаҳед дронларини овлаш учун мо'лжалланган МаХон Сйстемс компаниясининг янги автоном тутқич қурилмаси тахминан 3500 доллар туради, соатига 300 км тезликка эришади ва 30 километрлик операцион радиусга эга. Украина ҳарбий эксперти Тарас Чмутнинг со'зларига ко'ра, ҳатто Украина ҳаво кучларига киритилаётган қимматроқ, янги қанотли тутқич қурилмалари ҳам бирлик учун тахминан 5000 доллар туради.
Аслида, нархи бирлиги 20 000 дан 50 000 долларгача бо'лган Шункор-88, аллақачон оммавий ишлаб чиқарилаётган ва жанговар синовлардан о'тган Украинанинг о'хшаш тутувчи ракеталарига қараганда то'рт баравардан эллик бараваргача қимматроқ.
Бу нарх фарқини фақат ишлашга асосланиб оқлаш қийин. Шункор-88 нинг максимал тезлиги соатига 450 км та'сирчан, аммо ноёб эмас; ба'зи Украина тутувчи ракеталари аллақачон моделга қараб соатига 195 дан 280 милгача (тахминан 315 дан 450 км/соатгача) тезликда ишлайди. Бундан ташқари, Шункор-88 нинг 8 дан 10 км гача бо'лган э'лон қилинган жанговар масофаси аслида ба'зи арзонроқ алтернативаларга қараганда камроқ. Масалан, тунги операциялар учун мо'лжалланган ва то'сиқларга чидамли Украинанинг Остопус тутувчи ракетаси тахминан 30 километрлик жанговар радиусга эга, бу Шункор-88 нинг масофасидан уч-то'рт баравар катта.
**Ишлаб чиқариш ҳажми потенциал омил сифатида**
Харажатлардаги фарқнинг ишончли изоҳларидан бири ишлаб чиқариш ҳажми бо'лиши мумкин. Украинанинг паст нархлари уруш давридаги оммавий ишлаб чиқариш натижасидир; Вилд Ҳорнец ойига 10 000 та Стинг бирлиги ишлаб чиқариши ҳақида хабар берилган ва Скйфалл ойига 50 000 та тутувчи дронгача кенгайтириши мумкинлигини ко'рсатган. Университет муҳандислик жамоаси томонидан мусобақа учун ишлаб чиқилган прототип бирлик учун бундай паст харажатларга эришиши эҳтимолдан йироқ. Дрон ишлаб чиқаришда масштаб иқтисодиёти жуда муҳим ва биринчи авлод дизайнининг уруш давридаги ишлаб чиқариш тажрибасига эга компаниялар томонидан белгиланган нархларга мос келишини кутиш мантиқсиз бо'лар эди.
Бироқ, вазирликнинг э'лонида бу муҳим контекст ё'қ. 20 000–50 000 долларлик рақам оммавий ишлаб чиқариш учун прогноз қилинган харажатми ёки бу мусобақа учун битта, қо'лда йиг'илган прототипни яратиш харажатларини ифодалайдими? Компонентлар маҳаллий ишлаб чиқариладими ёки нарх ишлаб чиқаришни кенгайтириш билан сезиларли даражада камайтирилиши мумкин бо'лган импорт қилинган қисмларни акс эттирадими? Нисбатан тез ва узоқ масофага мо'лжалланган тутқичларнинг арзонроқ нархда тижорий мавжудлигини ҳисобга олсак, унинг янгилигидан ташқари яна қайси аниқ омиллар Шункор-88 нархини оқлайди?
Бу саволлар ёш муҳандисларнинг нолдан бошлаб функционал тутқичли дронни ишлаб чиқишдаги ютуқларини камайтирмайди. Бироқ, агар Шункор-88 шунчаки истиқболли талабалар лойиҳаси эмас, балки миллий ҳаво майдони мудофааси учун жиддий, тежамкор ечим сифатида тақдим этилиши мо'лжалланган бо'лса, харажатлар, ишлаб чиқариш режалари ва бозорда аллақачон мавжуд бо'лган жанговар синовдан о'тган тизимлар билан таққослашнинг шаффофроқ тақсимоти ко'п миллион долларлик ракеталар билан таққослашдан ко'ра анча ишончли аргументни тақдим этади.

