Мундиал сарҳисоби: турнирнинг бошқаларидан фарқи, майдондан ташқаридаги воқеалар, хайрлашганлар ва энг яхши голлар

**Жаҳон Чемпионати Сарҳисоби: Фарқлари, Майдондан Ташқаридаги Воқеалар, Хайрлашувлар ва Энг Яхши Голлари**

Яқинда футбол оламининг энг муҳим мусобақаси – навбатдаги Жаҳон чемпионати якунланди. Бир ойдан ортиқ вақт давомида биз футбол билан яшадик, унинг энг юқори сифатли ўйинларидан баҳраманд бўлдик ва сайёрамизнинг энг ёрқин футбол юлдузлари маҳоратига гувоҳ бўлдик.

Шунингдек, ўнлаб йиллар давомида орзиқиб кутган воқеа – миллий терма жамоамизнинг мундиалда иштирок этишини кузатдик. "Қайси ўйинларни кўрамиз?" лойиҳасининг махсус сонида футбол шарҳловчиси Хайрулла Ҳамидов билан яқинда бўлиб ўтган Жаҳон чемпионатини сарҳисоб қиламиз.

*Материал КИА Узбекистан кўмагида тайёрланган.*

**2026-йилги Жаҳон Чемпионатининг Ўзига Хос Жиҳатлари**

2026-йилги Жаҳон чемпионатининг илк кўзга ташланадиган жиҳати унинг учта мамлакатда – АҚШ, Мексика ва Канадада ўтказилганидир. Бу мундиал ушбу мамлакатларнинг бир-бирига қанчалар яқин ва нақадар турфа эканини яққол кўрсатди. Мухлислар Мексиканинг "Астека" стадионидаги ўзгача муҳитга, америкаликларнинг футбол байрамини қандай ўтказганига ва Канада шаҳарларидаги чиройли ҳамда тартибли ташкилотчиликка гувоҳ бўлдилар.

*Бу ва кейинги суратлар муаллифи: Евгений Сорочин / Газета*

Мундиал географияси кенгайгани сабабли ўйинлар жами 16 та турли шаҳар ва стадионларда бўлиб ўтди. Мексика ўз тарихида учинчи бор Жаҳон чемпионати ўйинларини қабул қилган илк давлат сифатида рекорд ўрнатди. Мусобақанинг энг асосий янгиликларидан бири иштирокчи терма жамоалар сонининг 32 тадан 48 тага оширилгани бўлди.

Бу ислоҳот турнир форматини бутунлай ўзгартириб, умумий ўйинлар сонини 64 тадан 104 тагача кўпайтирди ҳамда турнир давомийлигини 39 кунгача узайтирди. Жамоалар 12 та гуруҳга бўлинган тарзда плей-офф учун курашди. Мусобақага илк бор 1/16 финал раунди ҳам қўшилди.

Бундай кенгайиш дунёнинг турли қитъаларидан келган янги ва иқтидорли жамоаларга жаҳон саҳнасига чиқиш учун имконият яратди ва биз Кабо-Верде каби сенсация кўрсатган термалар ўйинидан ҳам баҳра олдик.

**Ўзбекистоннинг Тарихий Иштироки**

Ўзбекистон миллий жамоаси ва футбол мухлислари учун ҳам 2026-йилги мундиал алоҳида фахр ва тарихий аҳамият касб этди. Фабио Каннаваро шогирдлари ўз тарихида илк бор мундиалда иштирок этиб, Марказий Осиёдан бу турнирда қатнашган дастлабки миллий жамоага айланди.

Бу турнир биз учун энг кўп Аббосбек Файзуллаев ва Элдор Шомуродовларнинг тарихий голлари, Азиз Ғаниевнинг ҳисобга олинмаган шедеври, Беҳруз Каримовнинг порлаши билан эсда қолди.

Энг муҳими, энг кучлилар билан майдонга жиддий мақсад учун чиқиш, 90 дақиқа туриб бера олиш, футбол фақат бир хил бўлмаслиги, ҳар бир детал жараёнга таъсир қилиши, биргина вазият эса ҳаммасини ўзгартириб юбориши мумкинлигини танамизда ҳис қилдик. Дунё эса, албатта, кўпроқ Португалия билан ўйин орқали бизни эслаб қолди.

Бундан ташқари, 2026-йилги Жаҳон чемпионати шиддатли рақобат, юқори томошабоплик ва янги рекордлари билан ҳам ёдда қоладиган бўлди.

Мундиалда мухлислар Испания терма жамоасининг навбатдаги чемпионлигига, Килиан Мбаппе ва Лионел Месси каби юлдузларнинг рекордларига гувоҳ бўлди. Шунингдек, Қатардаги қишки мундиалдан сўнг мусобақа яна анъанавий ёзги мавсумга қайтди.

Умуман олганда, ушбу турнир ўзининг миқёси, ташкилотчилиги ва футбол географиясини кенгайтиргани билан жаҳон футболи тарихида янги саҳифа оча олди.

**Майдондан Ташқаридаги Воқеалар ва Ижтимоий Тармоқлар**

Ҳар бир Жаҳон чемпионатида бўлганидек, бу турнир ҳам ўзининг майдондан ташқаридаги қаҳрамонлари ва воқеалари билан қизиқ бўлди. Бундай воқеалардан мухлисларга энг ёқимсизи сиёсатчиларнинг футбол жараёнларига аралашишга интилгани бўлди.

Хусусан, АҚШ терма жамоаси ҳужумчиси Фоларин Балогун ўзига кўрсатилган қизил карточка туфайли жамоасининг навбатдаги ўйинини ўтказиб юбориши лозим эди. Аммо ишга сиёсатчилар аралашгач, баҳсли қарор билан қизил карточка туфайли ўталиши керак бўлган дисквалификация жазоси музлатиб қўйилди. Балогун жамоасининг навбатдаги ўйинида майдонга тушди.

Бу қарор мусобақада ҳакамлик холислиги, ВАР тизимининг қўлланилиши ва ташкилотчилар томонидан мезбон жамоаларга ён босиш эҳтимоли ҳақидаги баҳс-мунозараларни янада авж олдирди. ФИФА президенти Жанни Инфантинонинг АҚШ президенти Доналд Трамп билан илиқ муносабати ҳам бунга сабаб бўлди.

Шу билан бирга, бу мундиалда ижтимоий тармоқлардаги мем ва ҳазиллар мисли кўрилмаган даражага чиқди ва бутун интернет майдонини эгаллаб олди. Бунга қисман Х (собиқ Твиттер) ижтимоий тармоғига исталган тилдан исталган тилга таржима қилиш имкониятининг қўшилгани ҳам сабаб бўлди.

Айнан шу сабаб 1/16 финалдан ўрин олган Япония-Бразилия баҳсидан аввал икки мамлакат мухлислари ўзига хос сўз ўйинлари, мемлар ва ҳазиллар орқали "жанг қилди".

Турнир давомида содир бўлган хатоликлар, футболчи ва мураббийларнинг муваффақияцизликлари, шунингдек, трибуналардаги кутилмаган ҳолатлар фойдаланувчилар томонидан дарҳол истеҳзоли видео ва расмларга айлантирилди. Мбаппе диктатор экани, Анчелотти Эндрикни ёмон кўриши ва ФИФА Мессига ёрдам бериши ҳақидаги ҳазиллар мем-маданиятига жуда катта таъсир ўтказди.

Мусобақанинг очилиш ва ёпилиш маросимларидаги, финалдан ўрин олган Ҳалф-тайм шоудаги юлдузларнинг чиқиши, стадион ВИП-ложаларида Голливуд актёрлари, шоу-бизнес вакиллари ҳамда бошқа спорт турларининг афсоналари тез-тез кўриниш бериб тургани бу Жаҳон чемпионатининг ўзига хослигини таъминлади.

Бироқ бундай дабдабали ва юлдузли чиқишлар кўпчилик футбол ишқибозлари томонидан ўйиннинг аслиятдан узоқлашиб, мусобақани ҳаддан ташқари тижорий шоуга айлантириш сифатида ҳам баҳоланди. Ашаддий футбол мухлисларига айниқса таймлар ўртасидаги сув танаффуслари ва улар давомида эфирга узатилган рекламалар ёқмади.

**Испаниянинг Чемпионлиги**

2026-йилги Жаҳон чемпионатида Испания терма жамоаси ғолибликни қўлга киритиб, ўз тарихидаги иккинчи мундиал кубогига эга чиқди. Финалда Аргентинага қарши кечган ўйинда қўшимча бўлимларда урилган ягона гол испанияликларга зафар келтирди.

Ушбу зафарнинг асоси Луис де ла Фуенте томонидан шакллантирилган жамоавий интизом ва тўпга эгалик қилишга таянган ўйин ҳисобланади. Мусобақа давомида Испания барча рақибларига нисбатан ишончли ва барқарор ўйин кўрсатиб, ҳақли равишда жаҳоннинг энг кучли жамоаси эканини исботлади.

Испаниянинг чемпионликка қадар босиб ўтган йўли Кабо Вердега қарши ўйин билан бошланди. Возинянинг бенефисига айланиб кетган ўйинда дуранг қайд этилди ва испанлар танқидлар остида қолди. Бироқ шундан кейинги ўйинларда жамоа бошқалардан устун эканини кўрсатди.

Гуруҳ босқичидан муваффақиятли ўтган "Қизил фурия" плей-оффнинг 1/16 финал босқичида Австрияни, 1/8 финалда Португалияни, чорак финалда Белгияни ва ярим финалда Франсияни мағлуб этди. Финалда эса амалдаги чемпион Аргентинага қарши 120 дақиқа давомида тўлиқ устунлик қилиб, 1:0 ҳисобида ғалаба қозонди.

Ушбу муваффақият Испаниянинг 2010-йилдаги дастлабки чемпионлиги билан кўплаб ўхшашликларга эга. Иккала мундиалда ҳам жамоа майдонда тўпни назорат қилиш фалсафасига таянди ва финалда 1:0 ҳисобида қўшимча бўлимлардаги гол эвазига зафар қучди.

Фарқли жиҳати шундаки, 2010-йилда жамоа кўпроқ позицион ҳужум ва қисқа узатмаларга урғу берган бўлса, 2026-йилги таркиб анча шиддатли, қанотлардан амалга ошириладиган ва замонавий мувозанатли ўйин намойиш этди. Жамоанинг ушбу муваффақиятида бир қатор етакчи футболчиларнинг хизмати беқиёс бўлди.

Ярим ҳимояда майдон марказини тўлиқ назорат қилган ва турнирнинг энг яхши ўйинчиси деб топилган Родри жамоанинг асосий юрагига айланди. Мусобақанинг энг яхши дарвозабони – "Олтин қўлқоп" соҳиби Унаи Симон бутун турнир давомида ўз дарвозасидан бор-йўғи битта гол ўтказиб юборди.

Унга Испаниянинг ҳақиқий деворга айланган ҳимояси ва таянч ярим ҳимояси етарлича кўмаклашганига қарамай, Симон ўйиннинг катта қисмида сўнгги ҳимоячи вазифасини қўлига олгани, узатмалар билан моҳирона ўйнаганини эътироф этмай илож йўқ.

Захира ўриндиғига Испания ва Англия чемпионатининг энг яхши дарвозабонларини ўтказиб қўйиб, айнан Симонга сўнгги дақиқагача ишонган Луис де ла Фуентега тасанно айтиш мумкин. Айнан шунинг учун ҳам у Испания терма жамоаси бош мураббийи.

Финал ўйинида захирадан майдонга тушиб, 106-дақиқада чемпионлик голини урган Ферран Торрес эса мусобақанинг бош қаҳрамонларидан бири сифатида тарихга кирди. Ферран "Барселона"даги ўйинлари сабаб замонавий футболнинг энг кўп танқид қилинадиган вакилларидан бири.

Лекин ҳужумчи финалда нима учун тажрибали мураббийлар у билан ишлашга тайёр эканини бизга яхшилаб тушунтириб қўйди. Ўзининг позициясида ўйновчи бошқа гол машиналари каби ҳар бир вазиятни ижобий якунлаб ташламаса ҳам, Ферран тўпсиз вазиятларда ва позиция танлашда етарлича иқтидорли.

**Кутилмаган Сенсациялар ва Ёш Кашфиётлар**

2026-йилги Жаҳон чемпионати ҳам аввалгилари каби кутилмаган сенсациялар ва ёрқин кашфиётларни тақдим этди. Таркиби ва мақоми жиҳатидан камтар ҳисобланган жамоаларнинг жаҳон грандларига қарши кўрсатган мардонавор ўйинлари мусобақанинг энг асосий безакларидан бирига айланди.

Мусобақа давомида биз Миржалол Қўшоқовичнинг "Ҳозир ҳамма футбол ўйнашни ўрганиб олган" деган жумласи нақадар ҳақиқат эканига яна бир бор гувоҳ бўлдик.

Мусобақанинг энг йирик сенсацияларидан бири Кабо-Верде терма жамоаси бўлди. Турнирга дебютант сифатида ташриф буюрган ушбу кичик Африка мамлакати плей-офф босқичигача етиб бориб, 1/16 финалда амалдаги жаҳон чемпиони Аргентинага қарши ҳақиқий матонат кўрсатди ва фақат қўшимча бўлимлардагина 2:3 ҳисобида имкониятни бой берди.

Кабо Верде футболчиси Сидни Кабралнинг голи турнирдаги энг чиройли гол деб ҳам топилди. Шунингдек, Парагвай терма жамоаси 1/16 финал баҳсида Германияни пеналтилар сериясида мағлуб этиб, турнирнинг асосий фаворитларидан бирини уйига кузатиб қўйди.

1/8 финалда эса Норвегия терма жамоаси Эрлинг Холанднинг дубли эвазига беш карра жаҳон чемпиони Бразилияни 2:1 ҳисобида таслим этди ва ўз тарихида илк бор чорак финалга йўл олди.

Яна бир унутилмас баҳс Конго ДР ва Англия терма жамоалари ўртасида кечди. Африкаликлар ўйиннинг 7-дақиқасидаёқ ҳисобни очиб, учрашувнинг катта қисмида англияликларга жиддий қаршилик кўрсатди ва уларни ҳақиқатан саросимага солди.

Фақатгина ўйин якунланишига оз фурсат қолганда Ҳарри Кейн томонидан урилган иккита гол инглизларни муқаррар мағлубиятдан ва шов-шувли натижадан қутқариб қолди. Бу каби ўйинлар кичик жамоаларнинг ҳам жаҳон грандлари билан тенгма-тенг кураша олишини кўрсатди.

Турнир ҳар гал бўлгани каби бир қатор ёш ва иқтидорли футболчиларни кашф этди. Кабо-Верде таркибида майдонда беқиёс меҳнат қилган ва Аргентинага гол урган Сидни Лопес Кабрал ҳамда Дерой Дуарте бутун дунё нигоҳига тушди.

Конго ДР сафида Англия ҳимоячиларига катта ноқулайлик туғдирган Браян Сипенга ва Брентфорд ҳужумчиси Ёан Висса ўзларининг юқори маҳоратини намойиш этишди. Парагвайликлардан эса Германияга қарши ўйинда ажойиб гол муаллифи бўлган Хулио Энсисо мусобақанинг энг ёрқин ёш юлдузларидан бири сифатида эътироф этилди.

**Афсоналарнинг Хайрлашуви**

Ҳар гал мундиалда ёшлигимиз, ёки камида 4 йил олдинги ўзимизни эслатувчи қайсидир футболчилар билан хайрлашамиз. Бир футболчи миллий жамоадаги ёки бутун фаолиятини тугатганда, ЖЧдаги сўнгги ўйинини ўтказганда ичимиздан ўтадиган нарса бу ўйинчига ачинишдан ҳам аввал "қуёш ёрқинроқ порлаган ва ўт ўланлар яшилроқ бўлган" даврларни қўмсаш бўлади.

Бу томондан ушбу Жаҳон чемпионати кўпчилик учун оғир келди. Кўплаб афсонавий футболчилар учун АҚШ, Канада ва Мексика майдонларидаги баҳслар ўз миллий жамоалари либосидаги ва Жаҳон чемпионатларидаги сўнгги мусобақага айланди.

Йиллар давомида миллионлаб мухлисларга ҳақиқий футбол байрамини туҳфа этган юлдузларнинг халқаро саҳна билан хайрлашуви ҳар бир ўйинга алоҳида драматизм ва таъсирчанлик бағишлади. Мусобақанинг энг ҳаяжонли лаҳзаларидан бири Криштиану Роналду ва Лионел Мессининг иштироки бўлди.

Биз бу йигитлар ҳақида олдиндан бир нарса дейишга қўрқамиз, чунки улар барча ўлчовларимизни аллақачон бузиб ташлашган. Лекин вақт барибир ўз сўзини айтишидан келиб чиқиб, катта эҳтимол биз бу икки даҳони жаҳон саҳнида сўнгги бор кўрдик дея оламиз.

Кўз ёшлар билан майдонни тарк этган "ўзга сайёраликлар" ўзлари билан уйларига фақат шахсий буюмларини эмас, балки бутун бошли эпохани олиб кетди. Шу билан бирга, Хорватия футболи юраги бўлган Лука Модрич ва Бразилия терма жамоаси етакчиси Неймар учун ҳам ушбу турнир сўнгги саҳифага айланди.

Майдондаги юқори интеллект ва маҳорат рамзи бўлган Модрич 40 ёшида Хорватия либосидаги сўнгги ўйинини ўтказиб, кўз ёшлар ила мухлислари билан хайрлашди. Жароҳатлардан сўнг сафга қайтиб, захирадан майдонга тушган Неймар ҳам мусобақадаги юриши тўхтагач, миллий жамоадаги фаолияти якунланганини маълум қилди.

Бундан ташқари, Жаҳон чемпионатлари афсонасига айланган мексикалик дарвозабон Гилермо Очоа ҳам ўз уйида ўтган олтинчи мундиалдан сўнг терма жамоа билан хайрлашди. Бу афсоналарнинг майдонни тарк этиши спортнинг нақадар шафқациз ва шу билан бирга гўзал эканини, футбол саҳнасига энди янги авлод вакиллари келаётганини яна бир бор намойиш этди.

**Рекордлар ва Статистикалар**

Мусобақада жамоалар сонининг ортиши табиий равишда янги статистик кўрсаткичларни келтириб чиқарди. Энг асосий ташкилий рекордлар мусобақанинг миқёси ва географияси билан боғлиқ бўлди. Илк бор 48 та терма жамоа иштирок этган ушбу мундиалда рекорд даражадаги 104 та ўйин ўтказилди ва турнир 39 кун давом этди.

Шунингдек, Мексика ўз тарихида учинчи бор Жаҳон чемпионати баҳсларини қабул қилган дунёдаги ягона мамлакатга айланди. Учта мамлакат – АҚШ, Канада ва Мексика бўйлаб 16 та стадионда кечган ўйинлар мусобақа тарихидаги энг кўп томошабин йиғган ва энг кенг географик ҳудудни қамраб олган турнир бўлди.

Футболчилар томонидан қайд этилган индивидуал рекордлар ҳам алоҳида эътиборга лойиқ. Чехияга қарши ўйинида захирадан майдонга тушган мексикалик дарвозабон Гилермо Очоа, Криштиану Роналду ва финалгача етиб борган Лионел Месси ўз фаолиятларидаги 6-Жаҳон чемпионатида қатнашиб, бу борада рекордчига айланди.

Шу билан бирга, Роналду Жаҳон чемпионатлари плей-оффлари тарихида гол урган энг ёши катта футболчи сифатида янги рекорд ўрнатди. Франсия терма жамоаси ҳужумчиси Килиан Мбаппе Жаҳон чемпионатлари тарихида урилган умумий голлар сони бўйича етакчиликни қўлга олди.

Турнир бошланишидан олдин бу рўйхатни германиялик ҳужумчи Мирослав Клозе 16 та гол билан бошқариб келаётганди. Мусобақа давомида аввал Месси кейин эса Мбаппе ундан ўтиб кетди. Унинг голлари сони 22 тага етди.

Аргентина сафида Лионел Месси Жаҳон чемпионатлари тарихида энг кўп ўйин ўтказган ҳамда энг кўп голли узатма амалга оширган футболчи сифатида рекордлар қайд этди.

Турнирнинг сермаҳсуллиги ҳам мундиал рекорди сифатида қайд этилди. Умумий 104 та ўйинда 308 та гол урилди ва бу бўйича 2026-йилги мусобақа барча ўтган мундиалларни ортда қолдирди.

**Энг Чиройли Голлари**

Турнир давомида урилган юзлаб голлар орасида техника, индивидуал маҳорат ва жамоавий комбинациялар уйғунлашган зарбалар алоҳида ажралиб туради. Мухлислар овоз бериш жараёни якунларига кўра, Кабо-Верде терма жамоаси футболчиси Сидни Кабралнинг Аргентинага қарши баҳсда урган ажойиб голи мусобақанинг энг яхши голи деб топилди.

Унинг жарима майдончаси қиррасидан йўллаган кучли ва аниқ зарбаси якунда жамоасига ғалаба олиб келмаган бўлса-да, турнирнинг энг эсда қоларли лаҳзаларидан бирига айланди.

Шунингдек, турнир давомида Жуд Беллингемнинг яккахон тарзда ижро этган голи, Лионел Мессининг аниқ ҳисоб-китобга асосланган зарбаси ва Килиан Мбаппенинг юқори тезликдаги ҳужумни гол билан якунлаши ҳам мутахассислар томонидан энг чиройли голлар қаторига киритилди. Улар нафақат ижро маҳорати, балки ҳал қилувчи паллаларда урилгани билан ҳам мухлисларда катта таассурот қолдирди.

Ўзбекистонлик мухлислар учун эса миллий жамоа сардори Элдор Шомуродовнинг Конго дарвозасига урган голи алоҳида аҳамият касб этди. Бу гол ФИФА томонидан ҳам эътироф этилиб, 2026-йилги Жаҳон чемпионатининг энг чиройли голлари қаторида тилга олинди.

**2030-йилги Жаҳон Чемпионати: Янги Саҳифа**

2030-йилда бўлиб ўтадиган навбатдаги Жаҳон чемпионати яна футбол тарихида мутлақо янги саҳифани очиши мумкин. Ушбу турнир илк мундиалнинг 100 йиллик юбилейига тўғри келгани боис, ФИФА уни сайёрамизнинг энг кенг қамровли спорт байрамига айлантиришни мақсад қилган.

Асосий мезбонлик ҳуқуқи иккита қитъанинг уч мамлакати – Испания, Португалия ва Марокашга топширилган бўлиб, финал босқичи айнан шу давлатлар стадионларида кечади.

Бироқ мусобақанинг энг ўзига хос жиҳати унинг очилиши ва дастлабки ўйинлари билан боғлиқдир. Биринчи Жаҳон чемпионатига ҳурмат бажо келтириш мақсадида турнирнинг илк учта учрашуви Жанубий Американинг учта давлати Уругвай, Аргентина ва Парагвайда бўлиб ўтади.

Биринчи юбилей ўйини айнан 1930-йилги финал кечган Монтевидеодаги афсонавий "Сентенарио" стадионда бўлиб ўтади. Шу тариқа, 2030-йилги мундиал футбол тарихида илк бор олтита мамлакат ва учта қитъа (Европа, Африка ва Жанубий Америка) ҳудудида ўтказиладиган биринчи мусобақа сифатида тарихга киради.

Бундан ташқари, турнирнинг формати ва қатнащилари сони атрофида ҳам катта баҳс-мунозаралар авж олмоқда. 2026-йилги турнирда жамоалар сони 48 тага етказилган бўлса, 2030-йилда ФИФА иштирокчилар географиясини янада кенгайтириб, жамоалар сонини 64 тага оширишни ва мусобақани чинакам умумжаҳон кўламига олиб чиқишни жиддий кўриб чиқмоқда.

Агар ушбу ташаббус тасдиқланса, дунёнинг янада кўпроқ терма жамоалари ва миллионлаб мухлислар учун мундиал эшиклари очилади.

Футбол бу шунчаки ўйин эмас, балки миллионларни бирлаштирувчи воситадир. Ҳар сафар Жаҳон чемпионатларида бунинг гувоҳи бўламиз. Турли давлат фуқаролари бу футбол байрамида танишади, яқин бўлиб кетади ва қувончли ҳамда ғамгин лаҳзаларни бирга бошидан ўтказади.

Олдимизда эса яна тўрт йиллик узоқ сабр, саралаш баҳсларининг шиддатли драмалари ва янги қаҳрамонларнинг чиқиб келиши кутиб турибди. Биз яна ўша сеҳрли ва ҳаяжонли кунларни интизорлик билан кутамиз!