Камин ичида яширинган китоб 150 йил олдин Австралия кутубхонасига қайтарилди

Тахминан 150 йил олдин Австралия кутубхонасидан қарзга олинган китоб ниҳоят қайтарилди. Унинг асл қарз олувчиси Лондондаги Парламент бинолари қурилишига ҳисса қо'шган собиқ шогирд тош терувчи бо'лган деб тахмин қилинади.

"Афина қадимийлиги" деб номланган жилд 1870-йилларнинг о'рталарида, Сиднейдан тахминан 120 км (75 миля) жанубда жойлашган қирг'оқбо'йи шаҳарча Киамадаги маҳаллий кутубхонадан олинган. Классик юнон ме'морчилигига баг'ишланган бу китоб о'нлаб йиллар давомида чой сандиг'ида, тахта билан о'ралган камин орқасида яширинган ҳолда сақланган, токи оила а'зоси яқинда уни топиб олгунча.

77 ёшли Росс Симмонснинг тахмин қилишича, унинг бобоси Жон Симмонс бу китобни профессионал ривожланишига ёрдам бериш учун қарзга олган бо'лиши мумкин. Жон Симмонс Австралияда ме'мор сифатида о'зини ко'рсатишдан олдин 1800-йилларнинг о'рталарида Вестминстерда шогирд тош терувчи бо'либ ишлаган. Китоб, сувдан озгина шикастланган бо'лса-да, бошқа ҳолатда ҳам яхши ҳолатда эди.

О'зини оилавий тарих ихлосманди деб та'рифлайдиган Росс Симмонс, бобоси 1839 ва 1844 йиллар оралиг'ида Лондонда таҳсил олганини та'кидлади. "Лондонда о'қиганидан со'нг, у Парламент биноларини қуришда ёрдам бериш учун бошқа тош терувчиларга шогирдликка қабул қилинди", деб тушунтирди Симмонс.

1857 йилда, 27 ёшида, Жон Симмонс Буюк Британиядан Австралияга ко'чиб о'тди. У дастлаб Сиднейнинг чеккасидаги Нютаун шаҳрида яшаган, кейин денгиз бо'йидаги жамоада қумтош черкови қурилишини назорат қилгандан со'нг Киамага ко'чиб о'тган.

"У архитектура, қурилиш ва қурилишга жуда қизиқарди", деб та'кидлади Симмонс, муддати о'тган китоб "эҳтимол унинг уйидаги жавонда турган" ва ма'лумотнома бо'либ хизмат қилганини та'кидлади. Китоб, бошқа оилавий ҳужжатлар билан бирга, охир-оқибат чой сандиг'ига ё'л олди, кейин у муҳрланган камин ичига қо'йилди.

Китоб топилган камин о'нлаб йиллар давомида ёпиқ эди. Тахминан 30 йил олдин, та'мирлаш ишлари пайтида чой қутиси очилди ва узоқ вақтдан бери ишлатиб келинаётган китобни ҳам қо'шиб ҳисоблаганда, китоблар Росс Симмонсга сақлаш учун ишониб топширилди. Бироқ, у ба'зи китобларни атиги икки ҳафта олдин диққат билан ко'риб чиқди.

"Мен муқованинг ичкарисига қарадим ва мана, иккинчи саҳифада Киама кутубхонасининг муҳри бор эди", деб эслади Симмонс ва кутубхонанинг қарз олиш қоидалари ички муқовада ҳам батафсил баён этилганини та'кидлади. Масалан, кутубхона а'золари одатда бир вақтнинг о'зида битта китоб қарз олиш билан чекланарди, агар бир хонадондаги олти киши саводли эканлиги исботланмаса, бу ҳолда учта китоб қарзга берилиши мумкин эди. Маст ҳолдаги шахсларга қарз олиш тақиқланган ва китобларни муддатидан олдин қайтарган а'золарга ҳар бир кечикиш ҳафтаси учун уч пенс миқдорида жарима солинган.

Киама кутубхонаси ходимлари то'планган жарима 97 фунт стерлингни ташкил этишини ҳисоблаб чиқдилар, бу инфляцияни ҳисобга олган ҳолда бугунги валютада 28 000 Австралия доллари (20 000 доллар; 15 000 фунт стерлинг) ни ташкил қилади. Яхшиямки, Симмонс оиласи учун жарима бекор қилинди.

Киама кенгаши кутубхоналари менежери Мишел Ҳудсоннинг та'кидлашича, г'айриоддий кашфиёт катта қизиқиш уйг'отган. "Одамлар китобни олиб келиш учун 40 дақиқалик ё'л босиб о'тишди... бу жуда чиройли кичкина китоб ва унда ажойиб ҳикоя бор", деди у.

Ҳудсон мато билан о'ралган жилдни сувдан бироз шикастланган, аммо бошқа ҳолатда яхши ҳолатда деб та'рифлади. "Унда чиройли расмлар ва Грециядаги ба'зи ёдгорликларнинг аниқ о'лчамларидан фойдаланганликларини ко'рсатиш учун букланадиган ба'зи саҳифалар бор." Унинг қо'шимча қилишича, 1872-йилда кенгаш шаҳар кутубхонасини ташкил этиш учун 200 фунт стерлинг миқдорида грант олган, дастлаб у ерда 1000 дан кам китоб сақланган, муддати о'тган китобга 506 рақами қо'йилган.

1858-йилда нашр этилган китобда юнон ёдгорликларининг букланадиган расмлари мавжуд. Ҳудсоннинг та'кидлашича, китобни ким ва қачон қарз олганини аниқ аниқлашнинг иложи ё'қ, чунки кутубхонанинг о'ша даврдаги қарз олиш ёзувлари о'шандан бери ё'қолган.

Бироқ, китоб энди қарзга олиш учун мавжуд эмас, чунки у кутубхонанинг махсус буюмлар то'пламига қо'шилган ва уни со'ров бо'йича ко'риш мумкин. "Уни яна сота олмайди... биз унинг қайтиб келишини яна 150 йил кутишни истамаймиз", деб ҳазиллашди Ҳудсон.

Китобнинг сезиларли даражада кечиктирилган қайтиши ҳақида Росс Симмонс бобоси унинг саёҳатининг со'нгги бобидан мамнун бо'лишига ишонишини билдирди. "Менимча, у китобнинг қайтиб келишини ко'риб хурсанд бо'ларди ва эҳтимол бу ҳақда бироз куларди." Китоб қарзга олинган кутубхона 1872 йилдан 1890 йилгача ко'рсатилган бинода жойлашган эди.